Hoe doorbreek je een verslaving?

De meeste mensen denken dat je een verslaving doorbreekt door te stoppen. Even geen alcohol. Niet meer scrollen. Gewoon discipline. En ergens klopt dat ook. Alleen: als het zo simpel was, was je er al lang vanaf geweest.

‍

Wat er vaak gebeurt, is dat je het een tijdje volhoudt — en dan toch weer terugvalt.

Niet omdat je zwak bent. Maar omdat je probeert iets uit je leven te halen zonder te begrijpen waarom het er überhaupt is.

Welke soorten verslaving zijn er?

Veel mensen denken bij verslaving automatisch aan alcohol of drugs. Maar in de praktijk kan een verslaving zich op verschillende manieren uiten. De één drinkt, de ander gebruikt, en weer iemand anders verliest zich in werk, eten of eindeloos scrollen.

‍

Er wordt vaak onderscheid gemaakt tussen middelen en gedrag. Middelen zoals alcohol, drugs of suiker, en gedrag zoals werken, gamen of afleiding zoeken. Maar hoe verschillend die vormen ook lijken, wat eronder zit is vaak hetzelfde.

‍

In deze blog kijk ik vooral naar verslaving aan middelen, zoals alcohol, drugs of suiker. Niet omdat andere vormen minder belangrijk zijn, maar omdat hier vaak het duidelijkst zichtbaar wordt wat er eigenlijk speelt. Als je een compleet overzicht wilt van hoe die verschillende vormen eruitzien, lees dan ook Welke soorten verslaving zijn er’.‍

Wat is een verslaving?

Vaak hebben we bij verslaving een vrij extreem beeld. Iemand die alles kwijt is, niet meer functioneert en zichtbaar in de problemen zit. Maar in de praktijk ziet een verslaving er meestal veel subtieler uit. Je kunt een goed leven hebben, met werk, een gezin en sociale dingen, en toch ergens voelen dat er iets onder zit dat blijft trekken.

‍

Een verslaving gaat niet alleen over hoeveel je drinkt of gebruikt, hoeveel problemen je hebt of hoe afhankelijk je je voelt. Het gaat vooral over verlangen. Over iets dat steeds weer terugkomt in je hoofd, waar je naar uitkijkt of waarvan je merkt dat het lastig is om het niet te nemen of te doen. 

‍

Hoe vanzelfsprekender die drang wordt om bijvoorbeeld toch te drinken of te scrollen, hoe minder vrij je eigenlijk bent. En hoe meer je er ongemerkt aan vastzit. Wil je dit verder begrijpen, lees dan ook: ‘Wat is een verslaving?'

Functioneren dankzij je verslaving

Wat verslaving zo lastig herkenbaar maakt, is dat je er niet altijd zichtbaar aan onderdoor gaat. Sterker nog: veel mensen blijven juist functioneren door te drinken bijvoorbeeld. Ze werken, zorgen, presteren, houden hun sociale leven overeind en lijken voor de buitenwereld prima in balans.

‍

Maar van binnen kan het heel anders voelen. Misschien drink of gebruik je niet omdat je los wilt gaan, maar omdat je de (werk)dag op die manier aan kunt. Omdat je wilt ontspannen na het zorgen, presteren of aanpassen. Omdat je even niet wilt voelen hoeveel spanning er eigenlijk in je zit. Omdat je even uit wilt staan.

‍

Misschien functioneer je niet ondanks je gebruik, maar dankzij.

‍

En juist dat maakt het verwarrend. Want als alles aan de buitenkant nog klopt, lijkt het alsof er geen probleem is. Terwijl jij van binnen misschien steeds duidelijker voelt dat je niet echt vrij bent. En dingen in je leven knellen. Lees hier meer over in ‘Functioneel alcoholist'.‍

Wanneer ben je verslaafd?

Na dit alles komt vaak de vraag wanneer je dan eigenlijk verslaafd bent. Veel mensen zoeken het antwoord in hoeveel ze drinken of gebruiken, of ze in een bepaalde categorie vallen - zoals een regelmatige drinker -  of in de problemen die het veroorzaakt, maar dat geeft zelden echt duidelijkheid. Je kunt weinig gebruiken en toch merken dat het een grote rol speelt in je hoofd, en je kunt blijven functioneren terwijl er van binnen iets begint te schuren.

‍

De vraag is daarom niet zozeer of je volgens een bepaalde definitie verslaafd bent, maar hoeveel ruimte het inneemt. Hoe vaak je eraan denkt, hoe vanzelfsprekend het voelt om het te nemen en hoeveel energie er gaat naar het wel of niet doen. En of dit (nog) overeen komt met wat je wilt. Of je dit nog ok vindt.

‍

Misschien merk je dat je vooruit denkt naar het moment dat je met jezelf onderhandelt of dat er ergens een stem opkomt die zegt dat het anders moet, terwijl een ander deel daar nog helemaal niet klaar voor is. Dat is vaak het punt waarop het begint te verschuiven. Niet omdat het aan de buitenkant misgaat, maar omdat je van binnen voelt dat het niet meer helemaal klopt. Als je dat verder wilt onderzoeken, lees dan ook ‘Wanneer ben je verslaafd?’

Kenmerken van een verslaving

De kenmerken van een verslaving worden meestal niet duidelijk door hoeveel je gebruikt, maar door wat er gebeurt als je even níét neemt.

‍

Juist op die momenten merk je het. Als je probeert te minderen, te stoppen of nee te zeggen en voelt dat dat niet vanzelf gaat. Dat er onrust, ongemak of spanning ontstaat — soms licht, soms juist als een duidelijke drang — terwijl het weer rust geeft als je het wel doet.

‍

Dat hoeft niet altijd groot of zichtbaar te zijn. Het kan zitten in kleine dingen, zoals je minder ontspannen voelen zonder, er toch mee bezig zijn in je hoofd of merken dat het meer ruimte inneemt dan je eigenlijk zou willen. Maar het kan ook steviger zijn, dat het echt moeite kost om er niet aan toe te geven.

En dat is vaak het punt waarop duidelijk wordt dat het niet meer helemaal vrij is.

‍

Als je dit herkent, kun je in ‘Kenmerken van een verslaving’ verder lezen hoe dit zich precies kan uiten.

Hoe ontstaat een verslaving?

Als je dit zo bij jezelf herkent, ontstaat vaak vanzelf de vraag hoe dit eigenlijk komt.

Een verslaving ontstaat meestal niet ineens, maar geleidelijk. Wat begint als iets onschuldigs of gezelligs, krijgt langzaam een andere functie. Je merkt dat het helpt om te ontspannen, om even uit je hoofd te komen of om spanning kwijt te raken.

‍

Die spanning bouwt zich vaak op zonder dat je het echt doorhebt. In hoe je je aanpast, dingen inslikt of over je eigen grenzen heen gaat - bijvoorbeeld gedurende je werkdag of in bepaalde relaties waarin je niet ‘helemaal jezelf’ bent. Maar, wat je er niet uit laat, verdwijnt niet, maar blijft ergens aanwezig in je systeem. En bouwt zich op als spanning.

‍

Op een later moment ontstaat de behoefte om die spanning te ontladen. Je drinkt, gebruikt of grijpt naar iets dat je helpt om even los te laten. En omdat dat werkt, leert je systeem dat dit een manier is om met spanning om te gaan. Zo ontstaat er langzaam een patroon waarin spanning zich eerst opbouwt — bijvoorbeeld om te blijven functioneren of relaties goed te houden — en daarna weer wordt ontladen via drinken of gebruiken. Verlangen (soms in de vorm van drang) naar drank of drugs vormt daarin als het ware het omschakelpunt: het komt vanzelf op zodra die spanning eruit ‘mag’ komen. Bijvoorbeeld aan het einde van je (werk)dag.

‍

Wat ooit vrijblijvend leek, krijgt zo steeds meer de vorm van drang. Als je dit verder wilt begrijpen, lees dan ook ‘Hoe ontstaat een verslaving?’.

Waarom ben je verslavingsgevoelig?

En misschien herken je ook dat dit bij jou sterker speelt dan bij anderen, en vraag je je af of je verslavingsgevoeliger bent — en waar dat vandaan komt. Vaak wordt dat uitgelegd als iets wat in je zit. Alsof je gevoeliger bent, minder discipline hebt of simpelweg pech hebt gehad. Slechte genen. Maar meestal zegt het minder over je genen, en meer over hoe jij leeft.

‍

Verslavingsgevoeligheid ontstaat vaak wanneer er een verschil is tussen wat je van nature nodig hebt en hoe je daadwerkelijk leeft. Hoe groter dat verschil, hoe meer spanning er ontstaat. En hoe groter de behoefte om iets te zoeken dat dat gevoel verandert.

‍

Niet omdat je zwakker bent dan anderen, maar omdat je andere dingen nodig hebt dan anderen. Als je dat verder wilt begrijpen, lees dan ook ‘Waarom ben ik verslavingsgevoelig?’.

Hoe doorbreek je een verslaving?

Als je dit zo ziet, wordt ook duidelijk waarom stoppen op wilskracht of discipline vaak niet werkt. Je kunt jezelf wel verbieden om te drinken of te gebruiken, maar zolang de spanning eronder blijft bestaan, komt het verlangen vanzelf weer terug. Automatisch. Niet omdat je zwak bent of verkeerde genen hebt, maar omdat je iets probeert weg te halen dat (nog) een functie heeft in jouw leven.

‍

Doorbreken begint daarom niet bij stoppen, maar bij begrijpen.

‍

Begrijpen waar jouw verlangen vandaan komt en onderzoeken waar in je leven spanning ontstaat die je steeds weer moet ontladen. Als je dat helder krijgt is dat het punt waarop verandering daadwerkelijk mogelijk kan worden.

‍

Je gaat jezelf minder corrigeren. Je hoeft minder te vechten. En het verlangen verliest langzaam zijn kracht. Niet omdat je sterker wordt, maar omdat je het middel minder nodig hebt. En dat is uiteindelijk waar het om draait.

‍

Niet stoppen omdat het moet, maar omdat het niet meer hoeft. Omdat je innerlijk vrij bent.

Klaar om dieper te kijken?

De eerste stap voor het doorbreken van een verslaving is dus niet stoppen, maar jezelf beter begrijpen. Begrijpen waar je alcohol of drugs (nog) voor nodig hebt. Welke functies het (nog) in je leven heeft. Want zolang dat niet helder is, blijf je automatisch teruggrijpen naar hetzelfde. Omdat je het nog nodig hebt.

Als je dit verder voor jezelf wilt onderzoeken, begin dan met de zelftest ‘Wat leveren alcohol of drugs jou (nog) op?

‍

‍

Veelgestelde vragen over het doorbreken van een verslaving

‍