Kenmerken van een verslaving
7 min.
Verslaving doorbreken
De kenmerken van een verslaving zitten niet in hoeveel je gebruikt, hoeveel problemen het geeft of hoe lichamelijk afhankelijk je bent, maar in wat er gebeurt als je (bewust) even níét neemt. Voel je dan onrust, ontevredenheid of ongemak (en met het middel juist rust, opluchting of tevredenheid)? Dan wijst dat op emotionele gehechtheid.
De mate van emotionele gehechtheid aan een middel zegt meer over of je verslaafd bent, dan de traditionele kenmerken zoals hoeveelheid, problemen of afhankelijkheid. In dit artikel ontdek je wat de kenmerken van een verslaving precies zijn en waarom deze signalen zoveel betrouwbaarder zijn dan kijken naar hoeveelheden, grootte van problemen of gevoelens van afhankelijkheid.
Waarom veel mensen denken dat ze niet verslaafd zijn
Veel mensen denken dat ze niet verslaafd zijn, omdat ze zichzelf vergelijken met mensen die “veel erger” drinken of gebruiken. Ze kijken dan naar hoeveelheden, maar de hoeveelheid zegt niet alles. Het gaat vooral om hoe je je voelt als je even níét neemt. De échte kenmerken van een verslaving worden namelijk zichtbaar op de momenten waarop je “nee” probeert te zeggen, probeert te minderen of te stoppen.
Dan merk je pas hoe sterk jouw emotionele gehechtheid aan een middel eigenlijk is. Niet wanneer je “gewoon” drinkt of gebruikt zoals je dat altijd doet. Juist wanneer je er iets aan probeert te veranderen, wordt duidelijk in hoeverre je “slaaf bent van”: in hoeverre je drinkt of gebruikt om de onwennige gevoelens van niet nemen te vermijden.
Signalen van een verslaving
Ongemak, onwennigheid, onrust, ontevredenheid, en ongelukkigheid wanneer je even niet neemt, zijn duidelijke signalen van verslaving. Dit zijn “ontwenningsverschijnselen” die veel mensen niet als dusdanig herkennen. Veel mensen denken bij ontwennen aan een rillende junkie die in een bed in een afkickkliniek ligt te creperen, terwijl ontwennings gevoelens veel subtieler en alledaagser zijn.
Want iedereen die weleens drinkt of drugs gebruikt, kent dit soort ontwenning: je verloren voelen in de kroeg zonder drankje in je hand. Je sociaal ongemakkelijk voelen als je niet een beetje tipsy bent. Snel verveeld raken zonder je wekelijkse uitspatting.
Deze alledaagse ontwenningsverschijnselen wanneer je even niet neemt, zijn duidelijke signalen van emotionele gehechtheid aan een middel, en precies dát maakt ze zulke betrouwbare kenmerken van een verslaving.
Waarom deze signalen wijzen op een verslaving
De belangrijkste kenmerken van een verslaving zijn dus gevoelens die opkomen als je bewust probeert te stoppen, te minderen of nee probeert te zeggen. Gevoelens zoals:
- Ongemak
- Onwennigheid
- Onrust
- Ontevredenheid
- Ongelukkigheid
In deze video vertel ik er meer over.
Als deze gevoelens opkomen zodra je weigert, uitstelt of even niet neemt, laat dat zien dat je emotioneel gehecht bent. Als dan vervolgens de enige manier om van deze gevoelens af te komen is om juist jouw middel weer te nemen, dan weet je het zeker: je bent emotioneel gehecht.
In mijn werk met mensen die twijfelen of ze verslaafd zijn, zie ik dit patroon steeds terug: niet het gebruik zelf, maar juist het ongemak bij niet-gebruik is waar de meeste verwarring en herkenning zit.
Wat emotionele gehechtheid is bij verslaving
Wanneer je je na drinken of gebruiken beter voelt dan daarvoor, bevestig je onbewust telkens opnieuw dat het middel voor jou “werkt”. Je ervaart rust, opluchting of een gevoel van thuiskomen zodra je het neemt. Daardoor leert jouw systeem dat dit middel een betrouwbare manier is om je snel beter te voelen.
Elke keer dat het middel spanning, onrust of ongemak vermindert, wordt die koppeling sterker. Dat is hoe emotionele gehechtheid ontstaat: jouw systeem koppelt “slecht voelen → middel nemen → beter voelen” keer op keer aan elkaar. Dit is hetzelfde mechanisme als bij menselijke hechting: een kind dat troost krijgt van zijn moeder, voelt opluchting en zoekt die troost de volgende keer vanzelf weer bij haar op.
Precies zo wordt jouw middel een emotioneel ankerpunt. Iets waar je op terugvalt als je je niet fijn voelt, maar ook als je gewoon “iets nodig hebt”. Omdat het elke keer blijkt te werken, ontstaat er tussen jou en het middel een automatische verwachting: als ik me zo voel, dan helpt het middel mij weer. Dát is emotionele gehechtheid.
Waarom je automatisch verlangt bij emotionele gehechtheid
Wanneer jouw systeem anticipeert op een positief effect van een keuze, komt verlangen bij je naar boven. Oftewel: als je verwacht dat je je beter voelt als je naar je moeder gaat of als je drugs of drank neemt, ga je automatisch verlangen naar die persoon of dat middel.
Verlangen is de prikkel die jou in beweging zet om het gevoel te krijgen waar je naar zoekt: rust, ontspanning, opluchting. Je bent gehecht geraakt aan het gevoel dat het middel je geeft, dus je verlangt er vanzelf naar zodra je dat gevoel mist.
Verlangen kan zowel subtiel zijn - een lichte ‘zin in’, als intens - een echte drang om te nemen. En je kunt je er bewust van zijn dat verlangen - gewoon “zin in” of drang - jou doet besluiten om te gebruiken of te drinken of niet.
Maar of je je er nu bewust van bent of niet: verlangen naar een middel gaat altijd vooraf aan het daadwerkelijk nemen van het middel. Zonder verlangen zou je niet nemen, je zou er immers gewoon niet aan denken.
Waarom verlangen je “slaaf maakt van”
Het patroon ziet er bijna altijd hetzelfde uit:
Je voelt onrust, leegte of ontevredenheid → je verlangt naar het middel → je neemt → je voelt je even rustiger, tevredener en meer op je plek.
Elke keer dat dit gebeurt, bevestigt je systeem opnieuw: dit middel helpt mij. Daardoor wordt het verlangen steeds sneller, sterker en vanzelfsprekender. Dat automatisch verlangen is wat je zou kunnen herkennen als “slaaf zijn van”: je bent (onbewust) bang voor de gevoelens die ontstaan wanneer je niet neemt, en je probeert die voor te zijn door jouw middel te gebruiken voordat ze groter worden.
Het lijkt alsof je de controle hebt: “ik wíl nu drinken, ik wíl nu niet stoppen”, maar in werkelijkheid wil je op dat moment vooral niet “niet-drinken” uit angst voor de gevoelens die dan ontstaan. Het werkt als een paracetamolspiegel: zolang je consequent blijft nemen, houd je de pijn onder de oppervlakte, maar zodra je stopt of te laat bent, steekt het weer op. Niet het middel is de baas, de angst voor hoe je je voelt zonder is dat.
Hoe je kunt checken of je “slaaf bent van”
De snelste manier om de kenmerken van een verslaving bij jezelf te herkennen, is door te kijken wat er gebeurt wanneer je níét neemt. Denk terug aan de laatste keer dat je even niet gebruikte of dronk. Voelde je spanning, irritatie of een subtiele vorm van onrust?
Je kunt het ook bewust testen door een avond of moment over te slaan. Let dan op de gedachten die opkomen: “Jeetje wat is hier saai…” of “Pfff waar moet ik het over hebben?”…” of “Dit doe ik een andere keer wel…”. Deze gedachten laten je zien dat er kennelijk iets van ongemak en onrust is. En tegelijkertijd met deze gevoelens ontstaat vaak het verlangen om het middel (toch) te nemen. En verlangen naar een middel is hét overkoepelende kenmerk van verslaving.
Misschien helpt de tabel hieronder je om bij jezelf na te gaan of je “slaaf bent van” een middel:
Kenmerken van een verslaving
Misschien herken je bij jezelf dat je niet altijd oprecht zin hebt in dat drankje of die drugs, maar vooral geen zin hebt in de gevoelens van ongemak en angst die ontstaan als je het níét neemt. En misschien komt er een moment waarop je je niet langer wilt laten leiden door die angst, maar vrijer wilt leven.
Als dat zo is, dan ontkom je er niet aan om met jouw verlangen aan de slag te gaan. Want pas wanneer het verlangen naar alcohol of drugs daadwerkelijk stopt, verdwijnt ook de angst voor hoe je je voelt zonder. En precies daar begint echte vrijheid.
Hoe je je verlangen kunt stoppen
Verlangen naar middelen stopt niet door harder je best te doen, strenger te zijn voor jezelf of jezelf dingen te verbieden. Verlangen stopt ook niet door het te negeren of weg te duwen. Verlangen stoppen kan pas wanneer je precies begrijpt waar het vandaan komt en waarom het zo hardnekkig is.
Als je weet wat jouw verlangen voedt én wat het telkens opnieuw activeert, krijg je inzicht in wat je kunt doen om het daadwerkelijk te stoppen. Dit is precies wat ik zelf heb gedaan in de jaren dat ik vastzat in alcoholgebruik: ik ben mijn verlangen systematisch gaan onderzoeken, laag voor laag, totdat ik begreep hoe verlangen in mijn systeem werkte én hoe ik het kon stoppen.
Alles wat ik daarbij heb ontdekt, vind je in mijn boek RESET – Hoe je jouw verlangen naar drugs, drank of suiker voorgoed stopt. Daarin lees je exact:
- Hoe je verlangen naar middelen ooit is ontstaan
- Hoe het komt dat je blijft nemen (ondanks dat je rationeel wel weet dat het misschien beter is dit niet te doen)
- Hoe je verlangen juist niet stopt én hoe je het wél kunt stoppen
-
Leven zonder verlangen naar “jouw middel”
Leven zonder verlangen naar drugs of drank voelt niet alsof je iets moet missen, maar alsof er eindelijk rust komt in het deel van jezelf dat eerder zo onrustig was. Je hoeft niet langer constant af te wegen tussen wel of niet nemen, te twijfelen, te onderhandelen met jezelf of afspraken te maken die je uiteindelijk tóch niet nakomt. De interne strijd verdwijnt en in plaats daarvan ontstaat rust en stabiliteit - zonder iets te missen.
Je bent minder onrustig, minder zoekend en minder ontevreden. Je voelt je goed zonder dat daar een middel voor nodig is, omdat de leegte of spanning die eerder opkwam wanneer je niet nam er gewoon niet meer is. Je voelt je vrij, stabiel en ontspannen; in sociale situaties of op andere momenten waarop je vroeger automatisch dronk of gebruikte.
Het grootste verschil tussen leven mét en zonder verlangen is dat je leven weer “kloppend” voelt. Je ervaart structureel meer rust, meer voldoening en een helderheid die je eerder alleen kort via je middel bereikte. De pieken worden rustiger, de dalen minder diep en wat overblijft is een puurdere, gelijkmatigere vorm van geluk - eentje die niet afhankelijk is van wat je wel of niet neemt.
Wil je de eerste stap zetten naar leven zonder verlangen? Download dan gratis de eerste twee hoofdstukken van mijn boek RESET.
Private coaching
Als je merkt dat de kenmerken van een verslaving bij jou spelen, kan het enorm opluchten om hier niet alleen mee te blijven worstelen. In mijn private coaching help ik je begrijpen waar jouw verlangen vandaan komt en waarom het steeds blijft terugkomen. Vanuit dat inzicht zie je helder wat jij nodig hebt om dit patroon te doorbreken.
We onderzoeken de momenten waarop verlangen ontstaat en kijken welke gevoelens, gedachten of situaties het activeren. Daardoor wordt vanzelf duidelijk welke stappen jij kunt zetten om dat verlangen structureel stiller te krijgen. Geen harde discipline of druk, maar inzichten die je direct kunt toepassen in jouw dagelijks leven.
Mijn begeleiding is altijd maatwerk: discreet, helder en volledig afgestemd op jouw situatie. Je hoeft dit proces niet alleen te dragen; je krijgt precies de ondersteuning die nodig is om jouw verlangen stap voor stap te stoppen. Wil je ontdekken of dit bij jou past? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Veelgestelde vragen
Hoe herken je een verslaving aan alcohol of drugs?
Verslaving herken je niet aan hoeveelheid, maar aan verlangen. Je herkent het aan hoe je je voelt zonder het middel. Als je onrust, ontevredenheid, irritatie of leegte voelt wanneer je het niet neemt, zijn dat sterke signalen van verslaving. Zeker wanneer deze gevoelens verdwijnen zodra je wél neemt.
Veel mensen noemen hun patroon een “gewoonte”, maar in de praktijk is dat vaak gewoon verslaving met een vriendelijker label. Het verschil zit namelijk niet in hoe vaak je drinkt of gebruikt, maar in hoe je je voelt wanneer je even niet neemt. Een gewoonte kun je zonder (emotionele) moeite onderbreken; bij een verslaving ontstaat er spanning, onrust en angst.
Ja, dat kan zeker. Verslaving gaat niet over hoeveelheid of frequentie. Het gaat over óf en in hoeverre je verlangt naar een middel. Waarbij je niet verslaafd bent als jouw verlangen er helemaal niet (meer) is, licht verslaafd bent als je licht verlangt en zwaar verslaafd bent als je intensief, dwangmatig verlangt naar drugs of drank. Lees ook mijn blog: ‘wat is een verslaving’ voor meer duidelijkheid over dit onderwerp.
In de praktijk zijn lichamelijke en emotionele verslaving niet los van elkaar te zien, omdat emoties altijd in het lichaam worden ervaren. Verslaving herken je daarom niet alleen aan fysieke ontwenningsklachten, maar vooral ook aan de onrust die ontstaat wanneer je niet neemt — zoals spanning, irritatie of een duidelijke “zin in” (verlangen naar). Juist deze emotionele én lichamelijk voelbare onrust bij niet-gebruik is een betrouwbaar kenmerk van verslaving.
Ja. Problemen zeggen weinig over of je verslaafd bent, omdat veel mensen prima functioneren terwijl ze tóch - soms zelfs zwaar - verslaafd zijn. Wat echt bepalend is, is niet of je problemen hebt, maar of je naar een middel verlangt (wanneer je het even niet neemt).
Ja. Veel mensen voelen zich “in controle”, maar ervaren wél ongemak of verlangen wanneer ze even niet nemen. Je denkt “ik wíl nu drinken”, terwijl het ook is: “ik wil vooral niet níét-drinken”. Je bent dan dus eigenlijk wel afhankelijk oftewel “slaaf van”, maar zo voelt het niet.
Over Mirte Hultink
Mirte Hultink is premium life coach en ervaringsdeskundige. Met haar zelfontwikkelde methode RESET helpt ze mensen te stoppen met verslavende middelen als drugs, drank of suiker. Ze leert anderen - zoals ze dat bij haarzelf heeft gedaan - zo goed in hun vel zitten dat middelen overbodig worden: premium life. Haar nuchtere, persoonlijke en resultaatgerichte aanpak maakt haar één van de meest toonaangevende coaches van Nederland.
