Hoe ontstaat een verslaving?

Een verslaving ontstaat wanneer iemand behoeften, emoties en gevoelens op het ene moment onderdrukt en op een later moment ontlaadt met alcohol, drugs of een ander middel - de uitlaatklep. Vaak gebeurt dat aan het einde van de dag of in het weekend of na een langere periode van onthouding. In deze blog ontdek je hoe een verslaving zich ontwikkelt, waar je precies ‘slaaf’ van bent, en wat je kunt doen om dit mechanisme van zelfregulatie te doorbreken. 

‍

Hoe ontstaat verslaving eigenlijk?

Samengevat ontstaat een verslaving via dit mechanisme:

• Je onderdrukt behoeften, emoties of spanning
• De onderdrukte spanning bouwt zich op in het lichaam
• Alcohol, durgs of andere middelen (of gedrag) zorgen tijdelijk voor ontlading
• Het lichaam leert: dit middel of gedrag vermindert spanning
• Bij nieuwe spanning ontstaat automatisch verlangen
• Dat verlangen zorgt ervoor dat je weer neemt: dit is verslaving

Een verslaving is een aangeleerd mechanisme van zelfregulatie. Wanneer je behoeften, emoties, grenzen, gedachten en gevoelens structureel onderdrukt, bouwt er spanning op in je systeem. Alcohol, drugs of andere middelen zorgen op zulke momenten voor ontlading: je voelt ontspanning, verlichting, of rust; staat even “uit”.

‍

Omdat die ontlading - die uitlaatklep - werkt, leert je systeem dat dit een betrouwbare manier is om met interne druk om te gaan. (Ik leg dit verder uit in mijn blog over de kenmerken van een verslaving). Wanneer je jarenlang steeds weer drinkt of gebruikt bij dezelfde gevoelens van spanning of onrust, gaat je lichaam automatisch signalen afgeven in de vorm van verlangen (craving). 

‍

Het voelt alsof je oprecht zin hebt om te drinken of te gebruiken, maar in werkelijkheid hebben je lichaam en zenuwstelsel onthouden dat het middel spanning vermindert, en dat proces wil zich herhalen zodra die spanning weer oploopt. 

‍

Bij een lichte verslaving ontstaat dat verlangen vooral in specifieke situaties of bij bepaalde gevoelens. Bij een zwaardere verslaving komt het verlangen bij (bijna) alle situaties of gevoelens naar boven. (Ik verklaar dit uitgebreider in mijn blog ‘Wat is een verslaving’).

Hoe een verslaving zich ontwikkelt

De meeste mensen beginnen met drinken of gebruiken uit nieuwsgierigheid. Je ziet anderen het doen en wilt het ook eens proberen. Die eerste ervaring is vaak positief: je voelt je ontspannen, verlicht of vrij. Je keuze wordt beloond. 

‍

Op dat moment heb je meestal niet door dat anderen middelen gebruiken om zich beter te voelen als ze zich niet goed voelen (of dat ze gebruiken om zich goed te blijven voelen als het wél goed met ze gaat). Jij doet in eerste instantie gewoon mee met wat normaal is in je omgeving. En daarna omdat je er ook echt van geniet. 

‍

Pas later merk je misschien dat het genieten langzaam afneemt. Dat het niet altijd meer zo gezellig voelt als eerst. Maar toch blijf je nemen. Dat schrijf je toe aan gewoonte; onschuldig, tijdelijk en te veranderen, denk je.

Wat er gebeurt zonder dat je het door hebt

Vaak duurt het lang voordat je doorhebt dat alcohol of drugs je helpen om behoeften, emoties, grenzen, gedachten en gevoelens te reguleren. Je onderdrukt die gevoelens en behoeften; soms subtiel, soms structureel. Bijvoorbeeld in een professionele setting, waar jezelf ongefilterd uiten onveilig of “not done” voelt. Of in relaties waarin spanning, negativiteit of conflict weinig ruimte krijgen en als lastig of ongewenst worden gezien.

• Je slikt je woorden in
• Loopt op je tenen
• Laat jezelf niet zien
• Gedraagt je zoals het hoort
• Bent niet helemaal jezelf

Waarom je jezelf onderdrukt

Je onderdrukt jezelf omdat je bang bent voor wat er gebeurt als je je behoeften, emoties, grenzen, gedachten en gevoelens wél toelaat, uit en met anderen deelt. Omdat je (vaak al jong) hebt geleerd dat dit niet normaal of wenselijk is. Dat anderen dit ook niet doen. En omdat je hebt ervaren dat het onveilig is als je het wel doet. Dat het gedoe oplevert: afwijzing, conflict, spanning, en weinig of niets oplevert.

‍

Dus denk je: “Laat maar, wat maakt het ook uit”. Je slikt het in, past je aan en laat niet zien hoe je je écht voelt. Dat is geen bewuste keuze, maar iets wat je hebt geleerd. In je gezin, op school, in relaties, op je werk. Het is veiliger om je aan te passen dan om jezelf te laten zien en te gaan staan voor wat jij denkt en voelt. Je zit in een automatische overlevingsreactie (fawn): meebewegen om de verbinding te behouden.

Waarom je jezelf reguleert

Als je dit gedrag in stand houdt, loopt de interne druk op. Je voelt je benauwd, vol, gespannen. Die druk moet eruit. Je moet ontladen. En dat is precies waar drank, drugs of bepaald eten je bij helpen. Je drinkt of gebruikt en je voelt je direct beter: opgelucht, ontspannen, meer jezelf. 

‍

Ook dit maakt deel uit van hetzelfde overlevingsmechanisme. Overdag - in bepaalde relaties en professionele settings - gedraag je je aangepast en zoals het “hoort”. Je houdt je in, bent niet helemaal jezelf. En ’s avonds (of in veiligere settings of settings waarbij het juist de bedoeling is om “los” te gaan zoals het uitgaangsleven) ontlaad je die opgebouwde spanning met alcohol, drugs of eten. 

‍

Wat je aan spanning voelt, hoef je op die manier niet echt aan te kijken of te veranderen. Je kunt doorgaan zoals je doet. Door jezelf op deze manier te reguleren; opkroppen wanneer het onveilig voelt en ontladen wanneer het kan of móét, blijf je functioneren.

Van gewoonte naar automatische reactie

Langzaam raak je getraind. Bij bepaalde behoeften, gevoelens, gedachten of situaties ontstaat automatisch verlangen naar drank of drugs.

• Gespannen → verlangen naar bier → drinken
• Verdrietig → verlangen naar wijn → drinken
• Verveeld → verlangen naar XTC → gebruiken

Vaak lukt het je om dit verlangen nog even te parkeren; overdag of tijdens je werk. Maar uiteindelijk (aan het einde van de dag of werkweek) geef je toe aan het verlangen en drink of gebruik je. 

‍

Wat ooit misschien een onschuldige gewoonte was, is inmiddels uitgegroeid tot een diepgewortelde automatische reactie in je systeem. Zodra je wordt getriggerd door een bepaalde emotie, gedachte of situatie, voelt het alsof je nauwelijks nog iets anders kunt doen dan het riedeltje afmaken.

‍

 Je drinkt of gebruikt dan niet (alleen) om te genieten, voor de gezelligheid of uit gewoonte, maar uit angst voor wat er gebeurt als je op dat moment niét drinkt of gebruikt, oftewel: voor als je jezelf even niet reguleert.

Je wordt ‘slaaf’ van je eigen angst

Wanneer je je behoeften, emoties, grenzen, gedachten en gevoelens structureel onderdrukt of verdooft met middelen bouwt zich geleidelijk spanning op in je systeem. Vaak zonder dat je het direct doorhebt. 

‍

Je gaat eraan voorbij, probeert het niet te voelen en hoopt dat het vanzelf weer zakt. Maar het verdwijnt niet. Drank en drugs hebben je al die tijd geholpen om het draaglijk te houden, maar niet om werkelijk te ontladen. Ze verzachten en dempen, waardoor je kunt doorgaan, maar ze lossen niets op. 

‍

Ondertussen raak je steeds voller: spanning, pijnpunten, onverwerkt trauma. Je merkt dat je sneller geraakt bent, gevoeliger reageert en minder ruimte ervaart om alles wat er in en om je gebeurt te dragen. Je zenuwstelsel krijgt steeds minder rust. Je weet niet meer goed hoe diepe ontspanning voelt. Je staat vaker ‘aan’, zonder precies te weten waarom, en verlangt naar momenten waarop je even kunt ontspannen of uit kunt staan. 

‍

Drank of drugs lijken daarin houvast te bieden; een manier om tijdelijk verlichting te ervaren. En zo ontstaat er langzaam maar zeker een vicieuze cirkel. Je wordt voorzichtiger met voelen en banger voor wat er los zou kunnen komen als je (even) niet drinkt of gebruikt. Het voelt alsof er te veel zou kunnen vrijkomen: opgekropte emoties, boosheid, eerlijkheid, waarheid.

‍

Dingen waarvan je ergens wel weet dat je er ‘ooit’ iets mee moet. Misschien ben je bang dat de energie die dan vrij zou komen je relaties onder druk zet, je functioneren in gevaar brengt of je imago aantast. En zo raak je niet ‘slaaf’ van een middel, maar van je eigen angst.

‍

Je kan vrij worden van deze angst

Door een diep innerlijk proces met jezelf aan te gaan kan je volledig vrij worden van je angst. En een leven creëren waarin je niet meer bang bent voor wat er gebeurt als je niet drinkt of gebruikt. Een leven waarin je 'kom maar op' zegt tegen alles wat zou kunnen gebeuren als je niet drinkt of gebruikt. Waarin je het aangaat met jezelf. En jezelf langzaam uit deze angst pelt.

‍

Tot je er volledig vrij van bent.

En nog wel kán drinken of gebruiken.

Het mág.

Maar niet meer wílt.

‍

Ontdek op deze site hoe je deze vrijheid bereikt.

Veelgestelde vragen over het ontstaan van een verslaving