Wat is een verslaving?
Veel mensen denken bij een verslaving direct aan mensen die geen controle over zichzelf hebben. Alsof iemand simpelweg niet sterk genoeg is om te stoppen. Maar een verslaving gaat vaak over iets veel diepers dan dat.
Een verslaving is meestal een manier geworden om jezelf emotioneel, mentaal en lichamelijk te reguleren. Om spanning te ontladen. Om rust te voelen. Om gevoelens te verdoven. Om jezelf even anders te voelen dan je je nu voelt. Alcohol, drugs, eten, gokken, porno, gamen of zelfs werk kunnen daarin dezelfde functie krijgen: ze helpen je tijdelijk omgaan met interne druk.
In deze blog ontdek je wat een verslaving écht is, waarom verlangen naar bijvoorbeeld drugs of alcohol zo sterk kan voelen, hoe een verslaving ontstaat en waarom stoppen op discipline vaak niet werkt.
Wat is een verslaving precies?
Een verslaving is een aangeleerd mechanisme van zelfregulatie. Je gebruikt een middel of bepaald gedrag niet alleen omdat je het lekker of gezellig vindt, maar omdat het iets doet met hoe jij je voelt. Het verandert tijdelijk je interne staat.
Ontdek hier meer over in deze video:
Misschien merk je dat je sneller verlangt naar alcohol wanneer je gespannen bent, of dat je automatisch gaat eten, scrollen of gebruiken wanneer je leegte, verdriet of onrust voelt. Dat gebeurt niet zomaar. Het middel of gedrag zorgt op zo’n moment namelijk voor ontlading, verlichting, afleiding of rust. En precies daardoor leert je lichaam: dit helpt mij.
Dat is hoe verlangen ontstaat. In de blog Hoe ontstaat een verslaving? leg ik uitgebreider uit hoe dit mechanisme zich ontwikkelt.
Waar ben je écht verslaafd aan?
Veel mensen denken dat ze verslaafd zijn aan alcohol, drugs of suiker. Maar vaak zijn ze vooral verslaafd geraakt aan wat het middel voor hen doet. Aan het zachter maken van spanning. Aan het dempen van gedachten. Aan het tijdelijk verdwijnen van onrust, leegte of druk.
Drank of drugs halen spanning tijdelijk weg en geven even lucht. Even afstand van jezelf, van emoties, van verantwoordelijkheden of van het constante ‘aan’ staan. Daardoor voelt het alsof je het middel nodig hebt, terwijl je systeem in werkelijkheid vooral verlangt naar de regulatie die het middel geeft: rust, opluchting of verlichting.
Hoe ontstaat een verslaving?
Een verslaving ontstaat vaak wanneer iemand zichzelf structureel onderdrukt. Wanneer je je aanpast, spanning inhoudt, over grenzen heen gaat of probeert sterk te blijven terwijl er vanbinnen van alles speelt, bouwt zich langzaam druk op in je systeem.
Veel mensen hebben al jong geleerd dat het veiliger is om zich aan te passen dan om volledig zichzelf te zijn. Dat emoties lastig zijn. Dat boosheid, verdriet, angst of behoeften beter verborgen kunnen blijven. Dus slik je dingen in, houd je jezelf groot en probeer je door te gaan.
Maar die spanning verdwijnt niet vanzelf.
En ergens moet die opgebouwde druk eruit. Dat is vaak het moment waarop alcohol, drugs, eten of gedrag zoals gamen of gokken een functie krijgen. Niet alleen voor plezier of gezelligheid, maar om te ontladen. Om even rust te voelen. Om tijdelijk los te komen van alles wat je overdag bij jezelf weghoudt.
Een verslaving ontstaat daarom vaak niet omdat iemand te zwak is, maar omdat iemand te lang te sterk probeert te zijn.
Hoe een verslaving zichzelf in stand houdt
Wat een verslaving vaak zo verwarrend maakt, is dat het middel in eerste instantie ook echt iets voor je oplost. Je voelt je rustiger, vrijer, minder gespannen of minder overweldigd. Daardoor lijkt het alsof alcohol, drugs of bepaald eten je helpen.
Maar ondertussen leert je systeem iets anders aan: “bij spanning heb ik dit nodig”.
Daardoor ontstaat langzaam een automatisch patroon waarbij bepaalde gevoelens of situaties direct gekoppeld raken aan verlangen.
Het lastige is dat dit patroon zichzelf blijft versterken. Niet omdat jij zwak bent, maar omdat je lichaam steeds sterker gaat geloven dat je zonder die regulatie niet goed met spanning kunt omgaan. Je kunt zelfs echt het gevoel krijgen dat je ontploft - of bijvoorbeeld heel erg boos gaat worden - als je tijdelijk stopt met drugs of alcohol.
Daardoor voelt verlangen op een gegeven moment niet meer als een keuze, maar als iets dat automatisch in je opkomt zodra je onrust, druk of emoties ervaart.
Signalen dat een verslaving meer is geworden dan ‘gewoonte’
Veel mensen denken lang dat hun gebruik nog meevalt, omdat ze nog functioneren, werken of niet elke dag gebruiken. Maar een verslaving gaat vaak niet over hoe vaak je gebruikt, maar over de functie die het middel in je leven heeft gekregen.
Misschien herken je dat je:
- regelmatig verlangt naar rust, ontlading of verdoving
- uitkijkt naar het moment waarop je eindelijk mag drinken, gebruiken of eten
- merkt dat spanning of emoties direct verlangen oproepen
- jezelf geruststelt met nieuwe afspraken of uitzonderingen
- steeds opnieuw probeert te minderen of stoppen, maar terugvalt
- onrustig, prikkelbaar of leeg wordt zonder het middel
- merkt dat je gebruik nodig hebt om te ontspannen of jezelf te voelen
- overdag vooral functioneert en ’s avonds pas ontlaadt
- voelt dat je eigenlijk iets probeert weg te drukken of niet wilt voelen
- bang bent voor wat er omhoogkomt als je écht stopt
Vaak voel je ergens al dat het niet meer alleen gaat over gezelligheid, ontspanning of genieten. Dat alcohol, drugs of ander gedrag langzaam een manier zijn geworden om jezelf overeind te houden, spanning te reguleren of het leven draaglijker te maken.
En juist daarom voelt stoppen vaak zoveel moeilijker dan mensen van buitenaf begrijpen. Doe eventueel ook de zelftest, als je wilt onderzoeken welke functie alcohol, drugs of ander gedrag in jouw leven hebben gekregen.
Waarom verlangen naar alcohol of drugs zo sterk is
Verlangen voelt vaak alsof je écht zin hebt in alcohol, drugs of bepaald gedrag. Maar meestal verlangt je systeem naar regulatie.
Je lichaam heeft onthouden dat alcohol, drugs of ander gedrag spanning verminderen. Daardoor ontstaat craving automatisch zodra spanning oploopt. Vaak gebeurt dat zonder dat je het direct doorhebt. Je voelt alleen onrust, drukte, leegte, irritatie, vermoeidheid of een sterke behoefte aan ontspanning, en automatisch ontstaat het verlangen naar datgene wat eerder hielp.
Hoe vaker je dat patroon herhaalt, hoe sterker die koppeling wordt. Op een gegeven moment voelt het bijna alsof je geen keuze meer hebt.
Bij een lichte verslaving gebeurt dat vooral in bepaalde situaties of bij specifieke gevoelens. Bij een zwaardere verslaving raakt bijna alles gekoppeld aan verlangen: stress, ontspanning, weekend, verveling, verdriet, gezelligheid of zelfs succes.
Wanneer wordt iets een verslaving?
Een verslaving ontstaat meestal geleidelijk. Wat begint als ontspanning, gezelligheid of nieuwsgierigheid, groeit langzaam uit tot een automatische reactie op spanning of emoties.
Misschien merk je dat je steeds vaker uitkijkt naar het moment waarop je eindelijk mag drinken, gebruiken of eten. Dat je met jezelf onderhandelt. Dat stoppen tijdelijk lukt, maar dat je uiteindelijk steeds terugvalt in hetzelfde patroon. Of dat je onrustig wordt wanneer je het middel even niet hebt.
Op een gegeven moment gebruik je niet meer alleen om te genieten, maar vooral om niet te hoeven voelen wat er gebeurt als je het níét doet. En juist dat maakt een verslaving vaak zo confronterend. Want diep vanbinnen voel je ergens dat het middel niet alleen ontspanning geeft, maar ook iets bedekt wat je eigenlijk niet wilt voelen of aankijken.
Waarom stoppen op discipline vaak niet werkt
Veel mensen proberen een verslaving te doorbreken door harder voor zichzelf te worden. Ze maken strengere afspraken, proberen zichzelf onder controle te houden en gaan de strijd aan met hun verlangen.
Maar zolang je in een automatisch patroon met drank of drugs zit, krijg je automatisch verlangen naar deze middelen. En op het moment dat je al verlangt is het erg lastig hier (langdurig) niet aan toe te geven. Je bent dan eigenlijk al te laat.
Je kunt jezelf misschien tijdelijk tegenhouden, maar als de spanning daaronder blijft bestaan, zoekt je systeem opnieuw naar ontlading. Daarom voelt stoppen vaak als trekken, vechten en volhouden. En lukt het vaak niet. Niet omdat jij zwak bent, maar omdat deze manier van stoppen - stoppen op discipline -gewoonweg voor veel mensen niet echt werkt.
Hoe je écht vrij wordt van verslaving
Echte verandering ontstaat wanneer je niet alleen stopt met drinken of gebruiken, maar wanneer je ervoor zorgt dat er geen verlangen meer ontstaat. Wanneer je emoties leert toelaten en doorvoelen, eerlijker wordt naar jezelf, spanning er laat zijn zonder het verdoven en steeds beter gaat voelen wat je eigenlijk nodig hebt, bouwt interne druk zich minder op. Je hoeft dan minder te ontladen. Het middel verliest langzaam zijn functie.
Dat betekent niet dat je leven ineens perfect wordt of dat je nooit meer spanning voelt. Het betekent vooral dat je steeds minder bang wordt voor wat je voelt. Of voor wat er gebeurt als je geen drank of drugs zou nemen om het 'op te lossen'.
Een verslaving doorbreken betekent daarom niet dat je jezelf voortdurend onder controle houdt, maar echt vrij wordt van verlangen naar drugs of drank.
Je bent niet zwak
Veel mensen schamen zich voor hun verslaving. Ze denken dat er iets mis is met hen. Dat ze geen discipline hebben of niet sterk genoeg zijn. Maar een verslaving is vaak een logisch gevolg van jarenlang aanpassen, onderdrukken, doorgaan en overleven. Je systeem heeft simpelweg geleerd hoe het met spanning moet omgaan.
Alleen kan die manier je uiteindelijk gaan beperken.
Je bent dus niet zwak omdat je verlangt naar alcohol, drugs of verdoving. Je systeem probeert je alleen te helpen op de manier die het heeft geleerd. Alleen betaal je daar uiteindelijk een hoge prijs voor: minder vrijheid, minder rust en steeds verder verwijderd raken van jezelf.
Hoe ik zelf uit een verslaving ben gekomen
Jarenlang dacht ik dat ik gewoon meer discipline nodig had. Dat ik sterker moest zijn. Beter mijn best moest doen om te stoppen of minderen.
Maar pas toen ik begon te begrijpen waarom ik verlangde naar alcohol en drugs, veranderde er echt iets. Ik ontdekte dat mijn gebruik niet alleen ging over gezelligheid of gewoonte, maar over spanning, aanpassen, gevoelens onderdrukken en het constante verlangen om me vrij te voelen van verantwoordelijkheid, benauwdheid en zorgen.
Om even niets te hoeven voelen.
Niet harder vechten tegen mijn verlangen zorgde voor verandering, maar leren begrijpen waar het vandaan kwam. Waarom ik steeds opnieuw naar verdoving zocht. En wat ik eigenlijk nodig had op de momenten dat het verlangen ontstond.
Daardoor stopte ik uiteindelijk niet alleen met drinken, maar ook met verlangen ernaar. Ik mág nu nog drinken. Ik kán het. Maar ik wíl het niet. En dat is voor mij echte vrijheid.
Want stoppen en vrij zijn, zijn niet hetzelfde. Je kunt stoppen met alcohol, drugs of andere middelen en alsnog elke dag bezig zijn met niet drinken, niet gebruiken of jezelf onder controle houden.
In mijn masterclass 'Van strijd naar vrijheid' laat ik je zien hoe interne strijd tussen wel en niet nemen ontstaat, watvoor functie interne strijd heeft en wat er nodig is om hier uit te breken - vrij te leven.
Veelgestelde vragen over verslaving
Waarom verlang ik vooral ’s avonds naar alcohol of drugs?
Verlangen naar alcohol of drugs ontstaat vaak vooral ’s avonds. Overdag lukt het meestal nog om te functioneren, jezelf af te leiden of controle te houden. Maar zodra de dag voorbij is en de spanning begint te zakken, komt het verlangen omhoog.
Dat gebeurt omdat er overdag veel gevoelens, prikkels en spanning zijn onderdrukt. Je hebt je aangepast, doorgezet, gefunctioneerd of jezelf groot gehouden. ’s Avonds ontstaat er eindelijk ruimte om te ontladen. Alcohol of drugs voelen dan als een snelle manier om rust, ontspanning of verlichting te ervaren.
Verlangen ontstaat niet alleen in je hoofd. Je lichaam en zenuwstelsel hebben geleerd dat alcohol, drugs of ander gedrag spanning verminderen.
Daardoor kan verlangen enorm sterk voelen, zelfs wanneer je rationeel weet dat je eigenlijk niet wilt gebruiken of drinken. Wilskracht zit vooral in je hoofd, verlangen in je lichaam. Die innerlijke tweestrijd maakt stoppen vaak zo moeilijk.
Verlangen is niet constant. Tijdens een kater zit je midden in de pijn die drugs of drank jou heeft gegeven. Je voelt heel duidelijk waarom je dit niet meer wilt — soms zelfs “nooit meer”. Maar zodra die kater wegebt en je je weer wat beter voelt, kun je niet meer bij die pijn.
Die pijn maakt plaats voor zin om je goed te voelen. Niet alleen hersteld, maar over-the-top goed. Dat is precies wat middelen jou kunnen geven: die enorme piek waar je, zeker na een zware dag, naar verlangt.
Rationeel weet je nog wel dat het misschien niet verstandig is, maar je vóelt dat niet op dat moment. De logica van eerder (“ik moet stoppen”) maakt plaats voor een nieuwe logica (“waarom zou ik stoppen?”). Je zit in een compleet andere gevoelsstroom dan eerder die dag — tot je de volgende ochtend opnieuw wakker wordt met een kater.
Stoppen of minderen lukt vaak tijdelijk. Zeker wanneer de motivatie hoog is, je bent geschrokken of jezelf streng toespreekt. Maar na verloop van tijd ontstaat er vaak opnieuw verlangen.
Dat gebeurt omdat het middel nog steeds een functie heeft in je leven. Als spanning, leegte, emoties of onrust zich opnieuw opbouwen, gaat je systeem automatisch weer zoeken naar ontlading.
Zolang de onderliggende patronen niet veranderen, voelt stoppen vaak als volhouden, trekken en jezelf tegenhouden - en lukt stoppen op deze manier bij veel mensen niet. Ontdek hier meer over in het e-book 'Waarom stoppen op discipline niet werkt - en wat wél werkt'.
Ja, dat kan. Een verslaving betekent niet automatisch dat alles volledig ontspoord moet zijn. Het is mogelijk om te werken, relaties te onderhouden, te sporten, goed over te komen naar buiten toe en ondertussen toch verslaafd te zijn geworden van alcohol of drugs.
Een verslaving gaat daarom niet alleen over hoeveel of hoe vaak je gebruikt, maar vooral over de rol die het middel in je leven heeft gekregen. Gebruik je om spanning te ontladen? Om emoties te verdoven? Om jezelf rustig, vrij of opgelucht te voelen? Dan kan er sprake zijn van verslavingsgedrag, ook als je nog functioneert.
Over Mirte Hultink
Mirte Hultink is premium life coach. Ze coacht je naar een leven zonder verslavende middelen: Premium Life.
Met haar - uit eigen ervaring ontwikkelde - aanpak zorg je ervoor dat je niet meer wílt drinken of gebruiken. Je kan het wel, je mag het wel, maar je wílt het niet. Je bent vrij!
.jpg)
