Wat is een verslaving?

Veel mensen denken bij een verslaving direct aan mensen die geen controle over zichzelf hebben. Alsof iemand simpelweg niet sterk genoeg is om te stoppen. Maar een verslaving gaat vaak over iets veel diepers dan dat.

‍

Een verslaving is meestal een manier geworden om jezelf emotioneel, mentaal en lichamelijk te reguleren. Om spanning te ontladen. Om rust te voelen. Om gevoelens te verdoven. Om jezelf even anders te voelen dan je je nu voelt. Alcohol, drugs, eten, gokken, porno, gamen of zelfs werk kunnen daarin dezelfde functie krijgen: ze helpen je tijdelijk omgaan met interne druk.

‍

In deze blog ontdek je wat een verslaving écht is, waarom verlangen naar bijvoorbeeld drugs of alcohol zo sterk kan voelen, hoe een verslaving ontstaat en waarom stoppen op discipline vaak niet werkt.

Wat is een verslaving precies?

Een verslaving is een aangeleerd mechanisme van zelfregulatie. Je gebruikt een middel of bepaald gedrag niet alleen omdat je het lekker of gezellig vindt, maar omdat het iets doet met hoe jij je voelt. Het verandert tijdelijk je interne staat.

‍

Misschien merk je dat je sneller verlangt naar alcohol wanneer je gespannen bent, of dat je automatisch gaat eten, scrollen of gebruiken wanneer je leegte, verdriet of onrust voelt. Dat gebeurt niet zomaar. Het middel of gedrag zorgt op zo’n moment namelijk voor ontlading, verlichting, afleiding of rust. En precies daardoor leert je lichaam: dit helpt mij.

‍

Dat is hoe verlangen ontstaat. In de blog Hoe ontstaat een verslaving? leg ik uitgebreider uit hoe dit mechanisme zich ontwikkelt.

Waar ben je écht verslaafd aan?

Veel mensen denken dat ze verslaafd zijn aan alcohol, drugs of suiker. Maar vaak zijn ze vooral verslaafd geraakt aan wat het middel voor hen doet. Aan het zachter maken van spanning. Aan het dempen van gedachten. Aan het tijdelijk verdwijnen van onrust, leegte of druk.

‍

Drank of drugs halen spanning tijdelijk weg en geven even lucht. Even afstand van jezelf, van emoties, van verantwoordelijkheden of van het constante ‘aan’ staan. Daardoor voelt het alsof je het middel nodig hebt, terwijl je systeem in werkelijkheid vooral verlangt naar de regulatie die het middel geeft: rust, opluchting of verlichting.

Hoe ontstaat een verslaving?

Een verslaving ontstaat vaak wanneer iemand zichzelf structureel onderdrukt. Wanneer je je aanpast, spanning inhoudt, over grenzen heen gaat of probeert sterk te blijven terwijl er vanbinnen van alles speelt, bouwt zich langzaam druk op in je systeem.

‍

Veel mensen hebben al jong geleerd dat het veiliger is om zich aan te passen dan om volledig zichzelf te zijn. Dat emoties lastig zijn. Dat boosheid, verdriet, angst of behoeften beter verborgen kunnen blijven. Dus slik je dingen in, houd je jezelf groot en probeer je door te gaan.

‍

Maar die spanning verdwijnt niet vanzelf.

‍

En ergens moet die opgebouwde druk eruit. Dat is vaak het moment waarop alcohol, drugs, eten of gedrag zoals gamen of gokken een functie krijgen. Niet alleen voor plezier of gezelligheid, maar om te ontladen. Om even rust te voelen. Om tijdelijk los te komen van alles wat je overdag bij jezelf weghoudt.

‍

Een verslaving ontstaat daarom vaak niet omdat iemand te zwak is, maar omdat iemand te lang te sterk probeert te zijn.

Hoe een verslaving zichzelf in stand houdt

Wat een verslaving vaak zo verwarrend maakt, is dat het middel in eerste instantie ook echt iets voor je oplost. Je voelt je rustiger, vrijer, minder gespannen of minder overweldigd. Daardoor lijkt het alsof alcohol, drugs of bepaald eten je helpen. Maar eigenlijk geven ze je niet écht wat je nodig hebt.

‍

‍

En ondertussen leert je systeem iets aan: “bij spanning/bepaalde gevoelens heb ik drank/drugs nodig”.

‍

Het lastige is dat dit patroon zichzelf blijft versterken. Niet omdat jij zwak bent, maar omdat je lichaam steeds sterker gaat geloven dat je zonder die regulatie niet goed met spanning of emoties kunt omgaan. Je kunt zelfs echt het gevoel krijgen dat je ontploft - of bijvoorbeeld heel erg boos gaat worden - als je tijdelijk stopt met drugs of alcohol. En dan voelt het veiliger en logischer om het niet zo ver te laten komen en het voor te zijn door toch weer te drinken of te gebruiken.

‍

Daardoor is drinken of gebruiken op een gegeven moment niet meer echt een keuze, maar meer iets dat dat automatisch in je opkomt zodra je onrust, druk of emoties ervaart.

Signalen dat je gebruik meer is geworden dan ‘gewoonte’

Veel mensen denken lang dat hun gebruik nog meevalt, omdat ze nog functioneren, werken of niet elke dag gebruiken. Maar een verslaving gaat vaak niet over hoe vaak je gebruikt, maar over de functie die het middel in je leven heeft gekregen.

‍

Misschien herken je dat je:

• regelmatig verlangt naar rust, ontlading of verdoving
• uitkijkt naar het moment waarop je eindelijk mag drinken, gebruiken of eten
• merkt dat spanning of emoties direct verlangen oproepen
• jezelf geruststelt met nieuwe afspraken of uitzonderingen
• steeds opnieuw probeert te minderen of stoppen, maar terugvalt
• onrustig, prikkelbaar of leeg wordt zonder het middel
• merkt dat je gebruik nodig hebt om te ontspannen of jezelf te voelen
• overdag vooral functioneert en ’s avonds pas ontlaadt
• voelt dat je eigenlijk iets probeert weg te drukken of niet wilt voelen
• bang bent voor wat er omhoogkomt als je écht stopt

Vaak voel je ergens al dat het niet meer alleen gaat over gezelligheid, ontspanning of genieten. Dat alcohol, drugs of ander gedrag langzaam een manier zijn geworden om jezelf overeind te houden, spanning te reguleren of het leven draaglijker te maken.

‍

En juist daarom voelt stoppen vaak zoveel moeilijker dan mensen van buitenaf begrijpen. Doe eventueel ook de zelftest, als je wilt onderzoeken welke functie alcohol, drugs of ander gedrag in jouw leven hebben gekregen.

Waarom verlangen naar alcohol of drugs zo sterk is

Verlangen voelt vaak alsof je écht zin hebt in alcohol, drugs of bepaald gedrag. Maar meestal verlangt je systeem naar regulatie.

‍

Je lichaam heeft onthouden dat alcohol, drugs of ander gedrag spanning verminderen. Daardoor ontstaat craving automatisch zodra spanning oploopt. Vaak gebeurt dat zonder dat je het direct doorhebt. Je voelt alleen onrust, drukte, leegte, irritatie, vermoeidheid of een sterke behoefte aan ontspanning, en automatisch ontstaat het verlangen naar datgene wat eerder hielp.

‍

Hoe vaker je dat patroon herhaalt, hoe sterker die koppeling wordt. Op een gegeven moment voelt het bijna alsof je geen keuze meer hebt.

‍

Bij een lichte verslaving gebeurt dat vooral in bepaalde situaties of bij specifieke gevoelens. Bij een zwaardere verslaving raakt bijna alles gekoppeld aan verlangen: stress, ontspanning, weekend, verveling, verdriet, gezelligheid of zelfs succes.

Wanneer wordt iets een verslaving?

Een verslaving ontstaat meestal geleidelijk. Wat begint als ontspanning, gezelligheid of nieuwsgierigheid, groeit langzaam uit tot een automatische reactie op spanning of emoties.

‍

Misschien merk je dat je steeds vaker uitkijkt naar het moment waarop je eindelijk mag drinken, gebruiken of eten. Dat je met jezelf onderhandelt. Dat stoppen tijdelijk lukt, maar dat je uiteindelijk steeds terugvalt in hetzelfde patroon. Of dat je onrustig wordt wanneer je het middel even niet hebt.

‍

Op een gegeven moment gebruik je niet meer alleen om te genieten, maar vooral om niet te hoeven voelen wat er gebeurt als je het níét doet. En juist dat maakt een verslaving vaak zo confronterend. Want diep vanbinnen voel je ergens dat het middel niet alleen ontspanning geeft, maar ook iets bedekt wat je eigenlijk niet wilt voelen of aankijken.

Waarom stoppen op discipline vaak niet werkt

Veel mensen proberen een verslaving te doorbreken door harder voor zichzelf te worden. Ze maken strengere afspraken, proberen zichzelf onder controle te houden en gaan de strijd aan met hun verlangen.

Maar zolang je in een automatisch patroon met drank of drugs zit, krijg je automatisch verlangen naar deze middelen. En op het moment dat je al verlangt is het erg lastig hier (langdurig) niet aan toe te geven. Je bent dan eigenlijk al te laat.

‍

Je kunt jezelf misschien tijdelijk tegenhouden, maar als de spanning daaronder blijft bestaan, zoekt je systeem opnieuw naar ontlading. Daarom voelt stoppen vaak als trekken, vechten en volhouden. En lukt het vaak niet. Niet omdat jij zwak bent, maar omdat deze manier van stoppen - stoppen op discipline -gewoonweg voor veel mensen niet echt werkt.

Hoe je écht vrij wordt

Echte verandering ontstaat wanneer je niet alleen stopt met drinken of gebruiken, maar wanneer je ervoor zorgt dat er geen verlangen meer ontstaat. Wanneer je emoties leert toelaten en doorvoelen, eerlijker wordt naar jezelf, spanning er laat zijn zonder het verdoven en steeds beter gaat voelen wat je eigenlijk nodig hebt, bouwt interne druk zich minder op. Je hoeft dan minder te ontladen. Het middel verliest langzaam zijn functie.

‍

Dat betekent niet dat je leven ineens perfect wordt of dat je nooit meer spanning voelt. Het betekent vooral dat je steeds minder bang wordt voor wat je voelt. Of voor wat er gebeurt als je geen drank of drugs zou nemen om het 'op te lossen'.

‍

Een verslaving doorbreken betekent daarom niet dat je jezelf voortdurend onder controle houdt, maar echt vrij wordt van verlangen naar drugs of drank.

Je bent niet zwak

Veel mensen schamen zich voor hun verslaving. Ze denken dat er iets mis is met hen. Dat ze geen discipline hebben of niet sterk genoeg zijn. Maar een verslaving is vaak een logisch gevolg van jarenlang aanpassen, onderdrukken, doorgaan en overleven. Je systeem heeft simpelweg geleerd hoe het met spanning moet omgaan.

‍

Alleen kan die manier je uiteindelijk gaan beperken.

‍

Je bent dus niet zwak omdat je verlangt naar alcohol, drugs of verdoving. Je systeem probeert je alleen te helpen op de manier die het heeft geleerd. Alleen betaal je daar uiteindelijk een hoge prijs voor: minder vrijheid, minder rust en steeds verder verwijderd raken van jezelf.

Hoe ik zelf uit een verslaving ben gekomen

Jarenlang dacht ik dat ik gewoon meer discipline nodig had. Dat ik sterker moest zijn. Beter mijn best moest doen om te stoppen of minderen.

‍

Maar pas toen ik begon te begrijpen waarom ik verlangde naar alcohol en drugs, veranderde er echt iets. Ik ontdekte dat mijn gebruik niet alleen ging over gezelligheid of gewoonte, maar over spanning, aanpassen, gevoelens onderdrukken en het constante verlangen om me vrij te voelen van verantwoordelijkheid, benauwdheid en zorgen.

‍

Om even niets te hoeven en te hoeven voelen.

‍

Gewoon te zijn. Te spelen in het leven. Om me niet zo serieus en zwaar te hoeven voelen. En pas toen ik ontdekte wat ik kon doen om me lichter en gelukkiger te voelen zonder drank, stopte ik met drinken - en miste ik het ook echt niet daarna.

‍

Het was klaar.‍