Welke soorten verslavingen zijn er?

Als je kijkt naar verslaving, wordt er meestal onderscheid gemaakt tussen twee soorten: middelenverslaving en gedragsverslaving.

‍

Bij een middelenverslaving gaat het om iets wat je inneemt, zoals alcohol, drugs, medicijnen of suiker.
Bij een gedragsverslaving zit het in wat je doet, zoals scrollen, werken, gamenof gokken.

‍

Dat onderscheid is vrij duidelijk. Tegelijk merk je misschien dat het in de praktijk minder los van elkaar staat. Dat wat je gebruikt invloed heeft op wat je doet. En andersom. Ontdek het verschil tussen middelen- en gedrags verslaving — en waarom je een verslaving niet doorbreekt met discipline.

Middelenverslaving

Bij een middelenverslaving gaat het om iets wat je inneemt — zoals alcohol, drugs, nicotine, pijnstillers, medicijnen, suiker of junkfood. Deze middelen doen iets met de stoffen in je lichaam. Soms voegen ze iets toe van buitenaf, maar vaak versterken, verschuiven of putten ze juist de stoffen uit die je al hebt. Daardoor kun je je tijdelijk rustiger, energieker of meer ontspannen voelen.

‍
Tegelijk raakt je systeem uit balans, waardoor je lichaam daarna moet herstellen. Juist die verschuiving zorgt ervoor dat je er vaker naar teruggrijpt. Niet alleen omdat het prettig voelt, maar omdat het direct iets verandert in hoe je je ervaart.

‍

Ook nadat het middel uit je lichaam is, kan datnog doorwerken. Je voelt je bijvoorbeeld onrustiger, sneller overprikkeld of minder helder in wat je nodig hebt — waardoor de neiging om opnieuw iets te nemen makkelijker ontstaat.

Gedragsverslaving

Bij een gedragsverslaving zit de afhankelijkheid niet in een middel, maar in wat je doet.

Voorbeelden zijn:

• scrollen
• werken
• gamen
• gokken
• seks of porno

Dit gedrag heeft vaak een vergelijkbaar effect als middelen. Het kan afleiden, spanning verlagen of juist een korte kickgeven. Het verschil is dat de “stof” hier uit je eigen lichaam komt. Door wat je doet, maakt je lichaam zelf stoffen aan die een bepaald gevoel geven.

‍

Daardoor ontstaat er ook hier een patroon waarin je er steeds naar teruggrijpt. Niet alleen omdat het prettig is, maar omdat het iets verandert in hoe je je op dat moment voelt. En ook dit werkt door. Na verloop van tijd kun je je leger, onrustiger of minder vervuld voelen — waardoor de neiging ontstaat om het opnieuw te doen.

Wanneer is iets een verslaving?

De grens tussen “gewoon gedrag” en een verslaving is niet altijd zo duidelijk als het lijkt. Veel mensen denken dat iets pas een verslaving is als het extreem wordt. Als je bijvoorbeeld elke dag drinkt, niet meer kunt stoppen of er grote problemen ontstaan. Maar vaak begint het subtieler.

‍

Bepaald gedrag of het nemen van een middel wordt een verslaving op het moment dat je merkt dat je er moeilijk mee kunt stoppen, ook als je dat eigenlijk op bepaalde momenten wel wilt. Dat je er vaker naar grijpt dan je van plan was. Of dat het een vaste manier wordt om met spanning, verveling of onrust om te gaan.

‍

Je merkt het bijvoorbeeld hieraan:

• je neemt je voor om het anders te doen, maar dat lukt niet echt
• je gaat door, terwijl je ergens voelt dat het genoeg is
• het kost je energie om het onder controle te houden
• je blijft ermee bezig in je hoofd

Het gaat dus niet alleen om wat je doet of gebruikt, maar om de rol die het krijgt in je leven.

En om hoe vrij je nog bent om het wel of niet te doen. Lees hier meer over in de blog 'wanneer ben je verslaafd?'.‍

Wil je een gedragsverslaving aanpakken?

Als je kijkt naar hoe middelen en gedrag elkaar beïnvloeden, wordt ook duidelijk waar je kunt beginnen. Wil je een gedragsverslaving aanpakken — zoals scrollen, gokken of overmatig werken — dan ligt de eerste stap meestal niet bij dat gedrag.Maar bij de middelen die je systeem beïnvloeden.

‍

Alcohol, drugs of suiker maken het moeilijker om te voelen wat je nodig hebt en waar je grens ligt. Daardoor wordt het makkelijker om door te gaan in gedrag dat eigenlijk niet meer klopt. Neem je dat weg, dan verandert er vaak al veel in je gedrag. Niet omdat je jezelf moet corrigeren, maar omdat je gewoon niet meer overmatig kúnt blijven werken of scrollen als je helderder, meer aanwezig en scherper door het leven gaat.

Wil je een middelenverslaving aanpakken?

Wil je een middelenverslaving aanpakken, begin dan met het middel dat de meeste invloed heeft op jouw keuzes. Voor de meeste mensen is dat (in deze volgorde):

• drugs
• alcohol
• suiker
• junkfood/frituur
• koffie

Deze middelen zorgen ervoor dat je minder goed voelt wanneer het genoeg is. Of waar je eigenlijk behoefte aan hebt. Je gaat makkelijker door en door, ook als je ergens merkt dat je wilt stoppen. Neem je dat weg – stop je met één van deze middelen, dan verandert er vaak al veel in hoe je je voelt. Niet omdat je jezelf moet dwingen om niets meer te nemen, maar omdat de behoefte minder sterk wordt zodra je systeem weer helderder en stabieler wordt.

Waarom stoppen of minderen vaak niet werkt

Veel mensen proberen hun alcohol-, drugs- of suikergebruik eerst te minderen. Minder vaak, kleinere hoeveelheden of alleen nog op bepaalde momenten.

‍

En dat kan best een tijdje goed gaan.

‍

Maar zolang je eigenlijk nog wél wilt drinken of gebruiken, blijft er iets knagen. Je moet jezelf blijven tegenhouden. Afspraken met jezelf maken. Opletten dat je niet te veel neemt. En soms ben je er in je hoofd zelfs meer mee bezig dan daarvoor.

‍

Helemaal stoppen lijkt dan misschien de oplossing. Vanaf nu gewoon niet meer. Punt.

‍

Maar ook dat kan een voortdurende strijd worden als je verlangen blijft bestaan. Je kunt jezelf namelijk prima verbieden om iets te nemen, terwijl je er ondertussen nog ontzettend veel zin in hebt.

En dat is precies waar het vaak misgaat.

‍

We richten ons op het stoppen met het gedrag, terwijl het verlangen eronder gewoon blijft bestaan.

‍

Want wat als je helemaal geen discipline nodig zou hebben?

‍

Wat als je niet meer hoeft te vechten tegen je verlangen, omdat je simpelweg niet meer verlangt? Dat is een wezenlijke andere manier van stoppen met middelen als alcohol, drugs of suiker dan op discipline. En het is mogelijk dit te bereiken - ook als je (nu nog) verslaafd bent.