Wanneer ben je verslaafd?

In het kort: De meeste mensen die googelen of ze verslaafd zijn, zoeken niet echt naar een antwoord. Ze zoeken naar geruststelling. Naar een reden waarom het allemaal nog wel meevalt. Waarom ze nog niet écht een probleem hebben. Want zolang je nog functioneert, je werk doet en niet volledig ontspoord bent, lijkt het alsof je jezelf nog niet serieus hoeft te nemen. Maar wat als je diep van binnen eigenlijk allang voelt dat er iets schuurt?

Verslaving: wanneer valt het mee?

De meeste mensen die googelen of ze verslaafd zijn, hopen eigenlijk dat iemand zegt dat het nog wel meevalt. Dat ze zichzelf misschien een beetje aanstellen. Dat ze gewoon wat stress hebben, een drukke periode doormaken of “nu eenmaal genieten”. Want zolang je nog functioneert, je werk doet, voor anderen zorgt en niet volledig ontspoord bent, voelt het al snel overdreven om jezelf verslaafd te noemen.

‍

Toch stellen veel mensen deze vraag niet zomaar.

‍

Vaak voel je ergens allang dat er iets schuurt. Niet per se omdat alles compleet misgaat, maar omdat alcohol, drugs of eten ongemerkt veel ruimte in je hoofd is gaan innemen. Omdat je vaker nadenkt over minderen of stoppen. Over jezelf onder controle krijgen.

‍

Omdat je jezelf afspraken ziet maken, maar deze toch weer verbreekt. Omdat je uitkijkt naar het moment waarop je mag drinken, gebruiken of eten. Of omdat je merkt dat rust, gezelligheid of ontspanning steeds moeilijker vanzelf lijken te komen.

‍

En juist dat maakt deze vraag zo ingewikkeld. Want wanneer ben je nou écht verslaafd? En wanneer mag je toegeven dat iets gewoon niet goed meer voelt?

Wanneer ben je officieel verslaafd?

Officieel kijken psychologen en hulpverleners naar verschillende kenmerken van verslaving, zoals controleverlies, cravings, afhankelijkheid en de impact van gebruik op je leven. Daarbij speelt de hoeveelheid en regelmaat van je gebruik een prominente rol.

‍

Toch raken veel mensen juist verward door die officiële definities. Omdat ze zichzelf vergelijken met extreme voorbeelden. Zolang ze nog functioneren, geen dagelijkse gebruiker zijn of hun leven ogenschijnlijk op orde hebben, denken ze vaak dat het dus “nog wel meevalt”.

‍

Maar verslaving ontstaat meestal veel subtieler dan mensen denken. Vaak begint het niet bij compleet ontsporen, maar bij steeds meer mentale en emotionele ruimte die ergens naartoe gaat. Naar verlangen, controle houden, compenseren, opnieuw beginnen of het steeds weer bezig zijn met wanneer je wel of niet neemt. Lees hier meer over in de blog 'Wat is een verslaving?'

Hoe weet je of je verslaafd bent?

Veel mensen hopen op een duidelijke grens. Een moment waarop je objectief kunt zeggen: nu ben ik verslaafd. Maar in werkelijkheid voelt het voor de meeste mensen veel grijzer dan dat.

‍

Vaak merk je het niet alleen aan het gebruik zelf, maar vooral aan alles eromheen. Aan hoeveel energie het kost. Aan hoe vaak je ermee bezig bent. Aan het onderhandelen met jezelf. Aan het gevoel dat je eigenlijk wilt minderen, maar dat het toch steeds terugkomt.

‍

Misschien herken je dingen als:

• regelmatig denken dat je minder wilt drinken of gebruiken
• afspraken maken met jezelf die langzaam vervagen
• onrust voelen wanneer je niet drinkt of gebruikt
• steeds uitkijken naar een moment van ontspanning met drank of drugs
• het gevoel dat je “het verdiend hebt”
• schuldgevoel achteraf
• verdiepen in wat verslaving precies is

Mensen die écht nergens last van hebben, googelen meestal niet of ze verslaafd zijn. Zij hebben geen geruststelling of bevestiging nodig op dit onderwerp. Niet dat het verkeerd is om je hierin te verdiepen, maar het kan een signaal zijn dat je voelt dat er iets van binnen niet helemaal klopt.

Verslaving is een schaal

Verslaving wordt vaak gezien als iets wat je óf hebt óf niet hebt. Maar in werkelijkheid bewegen mensen zich ergens op een schaal. Bij de één speelt alcohol of drugs alleen af en toe op de achtergrond. Bij de ander neemt het middel steeds meer ruimte in, ontstaat er spanning rondom niet nemen of voelt nee zeggen zwaar. Hoe sterker je verlangt, hoe groter de invloed van alcohol of drugs op je innerlijke wereld.

‍

‍

Verslaving en functioneren

Veel mensen die verslaafd zijn functioneren maatschappelijk juist prima. Ze werken, sporten, zorgen voor hun gezin, hebben sociale contacten en doen wat er van ze verwacht wordt. Soms functioneren ze zelfs bovengemiddeld goed. Niet ondanks dat ze drinken of drugs gebruiken, maar dankzij.

‍

Ze kunnen het leven leiden wat ze hebben, gezin, sport, werk, juist doordat ze hun emoties en energie kunnen reguleren met drank of drugs. Je kunt hier meer over lezen in de blog 'functioneel alcoholist'.

‍

Dat is ook precies waarom verslaving vaak zo lang onder de radar blijft.

‍

Want als je nog gewoon meedraait in het leven, lijkt het alsof er geen echt probleem kan zijn. Maar functioneren zegt niet alles. Je kunt van buiten een stabiel leven hebben en van binnen toch veel onrust ervaren. Je kunt succesvol zijn en tegelijkertijd merken dat alcohol, drugs of eten steeds meer een manier worden om te ontspannen, te ontsnappen of jezelf overeind te houden.

‍

Misschien kost het je niet je baan of relatie. Maar misschien kost het je ondertussen wel rust, energie, vrijheid of voldoening. En wordt je er niet (meer) gelukkig van - of zelfs ronduit ongelukkig. En dan kan het je welzijn (en daarmee je functioneren) langzaamaan aan gaan tasten.

Wanneer wordt alcohol of drugs een probleem?

Alcohol of drugs worden vaak een probleem wanneer je er last van krijgt dat je iets buiten jezelf nodig hebt om je goed te voelen.

‍

Bijvoorbeeld om:

• te ontspannen
• gezellig te zijn
• rust te ervaren
• minder stress te voelen
• emoties weg te drukken
• jezelf te belonen
• leegte of onrust niet te hoeven voelen

Op zichzelf maakt dat je niet direct “een zware verslaafde”. Maar het laat vaak wel zien dat gebruik langzaam een functie krijgt in je leven die verder gaat dan puur genieten. En hoe meer betekenis iets krijgt, hoe moeilijker het vaak wordt om het los te laten.

‍

Veel mensen denken dat een probleem pas een probleem is wanneer alles instort. Maar alcohol of drugs kan ook een probleem zijn als je je er gewoon onvrij door begint te voelen. Afhankelijk. Ongelukkig.

Wat zijn signalen van een verslaving?

Verslaving gaat niet alleen over hoeveel je gebruikt, maar vooral over hoeveel invloed het krijgt op je gedachten, gevoelens en gedrag.

‍

Signalen van afhankelijkheid kunnen bijvoorbeeld zijn:

• veel bezig zijn met drank, drugs of eten
• vaak verlangen naar het volgende moment
• moeite hebben met stoppen of minderen
• jezelf steeds uitzonderingen geven
• onrust voelen zonder het middel
• blijven gebruiken of drinken terwijl je ergens weet dat het je niet goed doet
• het gevoel hebben dat je “even iets nodig hebt”
• steeds opnieuw willen beginnen

Vaak zit het moment van 'dit wil ik niet meer' niet eens alleen in het gebruik zelf, maar vooral in de constante strijd eromheen. Je kan hier op een gegeven moment moe van worden. Wat zich kan uiten in een algeheel gevoel van levensmoeheid.

Waarom blijven veel mensen twijfelen of ze verslaafd zijn?

Omdat bijna niemand zichzelf graag ziet als iemand met een verslaving. Er zit enorm veel schaamte op dat woord. Veel mensen denken bij een verslaafde nog steeds aan iemand die volledig de controle kwijt is en alles kapotmaakt of verliest - en nog steeds niet kan stoppen. Dus zolang je jezelf daar niet in herkent, lijkt het bij jezelf allemaal wel wat mee te vallen. En hoef je er ook nog niet écht wat mee te doen.

‍

Maar diep van binnen voelen veel mensen allang dat het niet echt meer gaat over gezelligheid of ontspanning alleen. Dat het iets is geworden waar ze afhankelijk van zijn geraakt om zich oké te voelen. Lees hier meer over in de blog 'Hoe onstaat een verslaving?'

Moet je eerst rock-bottom raken voordat je stopt?

Veel mensen wachten onbewust op een groot omslagpunt. Een crisis, ziekte, relatiebreuk of gigantische kater waardoor ineens “de knop omgaat”. Alsof je pas iets aan je situatie mag doen wanneer het leven zichtbaar instort.

‍

Maar in werkelijkheid ontstaat verandering meestal veel geleidelijker.

‍

Vaak begint het simpelweg met eerlijk durven voelen dat je moe wordt van de onrust. Van het onderhandelen. Van het steeds opnieuw beginnen. Van het gevoel dat je leven ergens kleiner van wordt.

Je hoeft niet eerst alles kwijt te raken voordat je mag verlangen naar meer rust, vrijheid en voldoening. Voor je voor een mooier leven mag kiezen.

Wat kun je doen als je twijfelt of je verslaafd bent?

Als je twijfelt of je verslaafd bent, kijk dan eens naar wat er gebeurt als je een tijdje niet drinkt of gebruikt.

Wat voel je dan?

Word je onrustig? Prikkelbaar? Verlang je naar het moment waarop je weer mag? Ben je in je hoofd voortdurend bezig met alcohol of drugs? Of merk je dat je bepaalde situaties minder leuk vindt zonder?

Probeer vooral eens nieuwsgierig te zijn naar wat er gebeurt. Zonder jezelf te veroordelen of meteen conclusies te trekken.

Want juist op de momenten dat je niet drinkt of gebruikt, kun je ontdekken welke functie alcohol of drugs eigenlijk in je leven hebben gekregen. Wat ze je geven. En misschien vooral: wat je mist als je ze niet neemt.

Het kan je veel vertellen over je relatie met alcohol of drugs. En in hoeverre je er echt bewust voor kiest om te drinken of te gebruiken omdat je dat wilt - of omdat je vooral niet wilt wat er gebeurt (en hoe je je gaat voelen) als je niet drinkt of gebruikt.

En uiteindelijk is een relevantere vraag aan jezelf misschien meer: hoe vrij voel ik me om níét te drinken of drugs te gebruiken?

Kies ik bewust of laat ik me door angst voor wat er gebeurt als ik hetniet neem?

En als je je wel door angst laat leiden: hoe erg vind je dat dan.

Hoe ik uit mijn verslaving kwam

Gek genoeg was een belangrijke stap voor mij om uit een verslaving te komen het loslaten van de vraag of ik verslaafd was. Ik dacht: Wat maakt het eigenlijk uit of die of die site of dat instituut me verslaafd zou noemen. Of mijn omgeving wel of niet. Het gaat er eigenlijk om: hoe voel ik me bij mijn leven met drank?'

‍

Wil ik dit nog?

‍

Die vragen bleken me dieper te raken. En daardoor waren ze veel relevanter. Het eerlijke antwoord was 'nee, ik wil dit niet meer'.

‍

Wat ga ik doen?

‍

En ik puzzelde op die vraag tot het me lukte om te stoppen. En vrij te zijn rondom alcohol. Ik kán nu drinken. Ik mág drinken. Maar ik wil het niet meer.