Hoe verwerk je trauma?

Trauma is een van binnen voelbare, maar van buiten vaak onzichtbare wond in het lichaam, niet in de psyche. Het bestaat uit opgeslagen spanning die is ontstaan doordat stressvolle of overweldigende ervaringen in eerdere situaties niet ontladen konden worden. Die spanning blijft in het lichaam aanwezig tot zij verwerkt wordt. In deze blog ontdek je wat trauma precies is, hoe je trauma verwerkt en hoe je merkt dat je trauma aan het verwerken bent.

In het kort: hoe verwerk je trauma?

• Trauma is opgeslagen spanning in het lichaam, niet in de psyche.
• Verwerking ontstaat wanneer deze spanning alsnog ruimte krijgt om te ontladen.
• Zolang lichaam en geest voortdurend “bezet” zijn, blijft trauma vastzitten.
• Middelen zoals alcohol, drugs of andere vormen van onderdrukking kunnen verwerking blokkeren.
• Traumaverwerking verloopt in golven: spanning komt op, zakt weg en laat steeds minder lading achter.
• Je merkt verwerking niet doordat pijn wegblijft, maar doordat het minder intens wordt en je sneller herstelt.

Wat is trauma eigenlijk?

Trauma is opgeslagen spanning in het lichaam. Die spanning ontstaat wanneer je in stressvolle of overweldigende situatie(s) komt en je lichaam op dat moment niet kan doen wat het instinctief wil doen: reageren, bewegen, ontladen. Vluchten, vechten, trillen, huilen, schreeuwen; het komt er niet uit. Niet omdat je het niet wil uiten, maar omdat het niet veilig voelt om dat te doen. In zulke situaties is ontlading geen optie. 

‍

Vluchten, vechten of emoties de vrije loop laten, zou de situatie zelfs gevaarlijker kunnen maken. Vaak wordt een poging tot reageren wel ingezet, maar blijkt dat niet mogelijk of zelfs averechts te werken. Je schakelt dan (onbewust) over op andere overlevingsstrategieën, zoals verstijven (freeze) of aanpassen (fawn), waardoor de spanning tijdelijk wordt vastgezet.

‍

Spanning kan worden vastgezet bij eenmalige ingrijpende gebeurtenissen, zoals verlies van een dierbare of een verkrachting. Maar ook bij langdurige (subtielere) stress. Bijvoorbeeld wanneer je structureel niet gezien wordt, je behoeften niet vervuld worden of je constant bang bent om iemand boos te maken.

Hoe voelt trauma?

Na spanning zou idealiter ontspanning moeten komen. Ontlading. Maar wanneer die ontlading uitblijft, slaat de spanning op in je systeem.

Trauma kun je dan ervaren als:

• onrust
  
• gespannenheid
  
• snel overprikkeld
  
• moeite met ontspannen
  
• drang om te verdoven

Deze signalen geven niet aan dat er “iets mis” is met je. Ze laten alleen zien dat het lichaam spanning vasthoudt omdat dat ooit nodig was. Om te overleven. Om te functioneren. Om niet(s) te verliezen. 

Hoe beïnvloedt trauma je leven?

Onverwerkt trauma beïnvloedt je leven vaak niet alleen doordat je er steeds aan denkt of er nachtmerries van hebt. Dat gebeurt bij sommige mensen, of in bepaalde fases. Maar veel vaker is de invloed subtieler: je leeft er onbewust omheen. Je doet van alles niet wat je eigenlijk wel zou willen doen. Of juist van alles wel wat je eigenlijk niet zou willen doen. Niet bewust, maar vanuit een diepere angst om iets te triggeren wat ooit te overweldigend was.

Dit kan zich onder andere uiten als:

• pleasen om conflict te voorkomen
• jezelf inhouden of klein houden uit angst voor afwijzing
• geen initiatief nemen uit angst om te falen of zichtbaar te zijn
• controleren, plannen of vermijden om spanning laag te houden
• verdoving zoeken in middelen, eten, werk of afleiding

Je leven wordt dan gestuurd door wat je probeert te voorkomen, niet door wat je werkelijk wilt. Je leeft uit angst - al voelt het soms gewoon als voorzichtigheid, aanpassen of “zo ben ik nu eenmaal”. Maar de onderliggende beweging is dezelfde: je probeert pijn te vermijden die ooit te groot was om te dragen. 

Trauma maakt je leven daardoor kleiner. Niet altijd zichtbaar beperkend, maar subtiel onvrij, geremd. En dan kan op een gegeven moment de behoefte ontstaan om hieruit los te breken. Om minder uit angst te leven. Vrijer. Ongeremder. Relaxter. Op dat moment wordt traumaverwerking een logische stap.

Hoe traumaverwerking werkt

Als je bewust aan de slag wilt met het verwerken van trauma, zul je allereerst ruimte moeten maken, zodat de opgeslagen spanning uit je systeem naar boven kan komen. Zolang lichaam en geest voortdurend gespannen, bezig of “bezet” zijn in het hier en nu, is die ruimte namelijk niet beschikbaar voor wat er eerder is opgeslagen. Het blijft dan vastzitten, simpelweg omdat er geen plek is waar het naartoe kan.

Voor veel mensen is ‘op spanning blijven’ geen toeval. Het is een onbewuste manier geworden om te voorkomen dat opgeslagen pijn of spanning naar boven komt. Middelen zoals alcohol, drugs, suiker, overmatig werken of andere vormen van verdoving houden het systeem actief, druk en gericht op de buitenwereld. 

‍

Niet alleen het gebruik zelf, maar ook het lichamelijk verwerken ervan, het emotionele schuldgevoel en het mentale onderhandelen over wel of niet drinken of gebruiken houden lichaam en geest bezet. (Zoals ik ook uitleg in mijn blog over wat een verslaving werkelijk is). Zolang die bezetting er is, blijft wat dieper in je ligt buiten bereik.

‍

Wanneer deze bezetting wegvalt ontstaat er ruimte. Die ruimte kan leeg aanvoelen, of gevuld raken met oude spanning, onrust, boosheid of andere (intense) gevoelens, gedachten en herinneringen. Dat is geen teken dat er iets misgaat, maar juist dat je systeem aan het opruimen is. Je voelt je hierdoor in eerste instantie niet prettig. Je hebt last van wat ook wel ontwenningsverschijnselen worden genoemd. Maar eigenlijk ben je het trauma al aan het verwerken.

‍

Op het moment dat je dan in deze gevoelens, gedachten en herinneringen duikt, en het pijnpunt doorgrondt, doordenkt en doorvoelt tot zover dat op dat moment kan, zul je merken dat je je daarna rustiger, relaxter en opgelucht voelt. Totdat een volgende golf opgeslagen spanning zich aandient.

Hoe merk je dat je trauma aan het verwerken bent?

Traumaverwerking verloopt in golven van spanning en ontspanning. Spanning komt op, wordt doorgrond, zakt weer weg, en het leven gaat verder, tot er opnieuw iets geraakt wordt. Bij elke golf komt meestal een andere laag van dezelfde ervaring naar boven. Niet alles tegelijk, maar ongeveer zoveel als je systeem op dat moment kan dragen. Soms voelt dat net te veel en heb je hersteltijd nodig, soms net te weinig en voel je je niet bevredigd of opgelucht, maar meestal reguleert het lichaam zelf wat er mogelijk en nodig is. 

‍

Na zo’n golf is er een verschuiving. Er blijft minder spanning achter dan daarvoor. Die verschuiving wordt gaandeweg het nieuwe normaal. Zo merk je dat je trauma aan het verwerken bent: niet omdat spanning wegblijft, maar omdat de intensiteit afneemt. De spanning komt nog steeds op en zakt weer weg, maar piekt minder heftig, zakt sneller en laat minder lading achter.

‍

Wanneer er opnieuw iets wordt getriggerd, kan het voelen alsof je terugvalt. Alsof je weer bij af bent, of alsof het erger is dan eerst. Maar in werkelijkheid is dat niet zo. Wat nu opkomt, kon eerder nog niet verwerkt worden. Elke golf bouwt voort op de vorige. Je gaat niet achteruit, je gaat dieper, en daarmee vooruit. Je kunt merken dat je trauma aan het verwerken bent doordat:

• spanning sneller zakt dan voorheen
• triggers minder intens binnenkomen
• herstel na ontregeling korter duurt
• je na een emotionele golf opluchting ervaart
• er minder lading achterblijft dan voorheen

Hoe beïnvloedt trauma je leven tijdens verwerking?

Ook terwijl je trauma aan het verwerken bent, blijft het invloed hebben op je dagelijks leven. Je kunt nog steeds geraakt worden door afwijzing, conflict of onveiligheid. Het verschil is niet dát je reageert, maar hoe lang en hoe intens. Waar spanning eerder lang bleef hangen, zich opstapelde en de situatie erger maakte, komt er nu beweging in. 

Je merkt dit bijvoorbeeld doordat:

• je sneller weer ‘voor rede vatbaar’ bent
• je je minder lang verslagen voelt
• je minder uit angst leeft

Trauma is er dus nog, maar er komt ook langzaamaan het besef dat je ‘hier wel doorheen komt’. Dat je minder vast zit, en meer kunt bereiken in je leven. Het begint weer te stromen. Je begint ook weer te dromen. Plannen te maken voor de toekomst. 

Hoe je leven eruit ziet wanneer trauma verwerkt is

Wanneer trauma grotendeels verwerkt is, word je in situaties die lijken op de situatie waarin het trauma is ontstaan nog maar minimaal getriggerd. Je blijft aanwezig bij wat er gebeurt. Je reageert niet meer vanuit een automatische overlevingsreactie gevoerd door angst, maar vanuit bewustzijn - rust en helderheid. Er kan luchtigheid zijn. Relativering. Soms zelfs humor of zelfspot. Je bent alert, maar niet gespannen. Aanwezig, maar niet overrompeld. 

‍

Je reactie is adequaat voor de situatie die zich aandient, niet overtrokken of bagatelliserend. Het trauma is er nog als herinnering, vergelijkbaar met een litteken op de huid. Je weet wat er ooit is gebeurd en je neemt dat mee in de afwegingen van de keuzes die je maakt. Je kunt denken: dit zou opnieuw kunnen gebeuren, dit is een risico, maar kan toch bereid zijn het risico te nemen. Je weet dat je hebt geleerd. Je weet dat het nu anders is, of dat jij anders bent. En dat je, áls het opnieuw lastig wordt, ermee kunt dealen. Je leeft niet meer om je trauma heen. Je leeft met ervaring, met vertrouwen en met keuzevrijheid.

Hoe stoppen met verslavende middelen jou kan helpen

Verslavende middelen zijn middelen waar je veel mee bezig bent. Deze middelen kosten je veel tijd, energie en emotionele ruimte. Niet alleen het consumeren, maar ook het plannen; het intern onderhandelen met jezelf over wel of niet nemen; het (lichamelijk) verwerken; en het omgaan met gevoelens van spijt, schaamte en schuld, en het oplossen van problemen en akkefietjes die zijn ontstaan toen je onder invloed was. Al deze zaken houden je zowel fysiek als mentaal 'bezet', zoals je eerder al las.

‍

Je bent zo druk, dat je nauwelijks ruimte hebt voor oude pijnpunten om naar boven te komen. En als ze wel naar boven komen reageer je vanuit een primaire reactie: door van jezelf af te slaan, anderen de schuld te geven of door het te willen verdoven. Op deze manier kom je nauwelijks aan verwerking toe.

‍

Tijdelijk stoppen, op een veilige en gecontroleerde manier, helpt je om datgene naar boven te laten komen waar je nog iets mee moet. Om je vrijer te kunnen leven, met minder (oude) pijn en minder angst. Zodra je (tijdelijk) stopt kun je merken dat deze punten naar boven komen, in de vorm van gevoelens van leegte, intense boosheid of chagrijnigheid. Dit biedt je een uitgelezen kans om hier mee aan de slag te gaan. En jouw verwerkingsproces te starten.

‍

Ontdek hier meer over in mijn video:

‍

Hoe RESET jou kan helpen

Als deze blog bij je resoneert en je merkt dat het voor jou nodig is om ruimte te maken voor wat er in je leeft, kan het helpend zijn om (tijdelijk) te stoppen met middelen als drugs of drank. Zo komen oude pijnpunten aan de oppervlakte en kan je deze gaan verwerken.

‍

Met mijn methode RESET stop je gefaseerd en gecontroleerd met onderdrukkende middelen als drugs of drank. Niet met doel om te stoppen, maar om vrijer door het leven te gaan. Met minder opgeslagen spanning, trauma. In een RESET ga je bewust aan de slag met alles wat naar boven komt als je jezelf niet meer dempt en verdoofd. Om op een dag, als je eraan toe bent, helemaal geen verdoving - geen drank of drugs - meer nodig te hebben. Lees hier meer over in mijn boek.

‍

‍

Veelgestelde vragen over trauma