Hoogbegaafd en verslaafd

In het kort: Hoogbegaafdheid en verslaving komen regelmatig samen voor. Veel hoogbegaafden ervaren intense gedachten, gevoelens, overprikkeling en innerlijke onrust. Alcohol, drugs, eten, gamen of ander verslavend gedrag kunnen dan tijdelijk rust, verdoving of verbinding geven. Hoogbegaafden hebben een andere aanpak nodig om te stoppen met deze middelen dan stoppen door afspraken te maken en zich daaraan proberen te houden.

‍

Hoogbegaafdheid en verslaving lijken op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken te hebben .Toch komen ze opvallend vaak samen voor. Niet omdat hoogbegaafde mensen zwak zijn of geen karakter hebben, maar omdat hun hoofd en zenuwstelsel voortdurend "aan" staan. Ze denken intenser, voelen dieper en raken sneller overprikkeld dan de buitenwereld doorheeft.

‍

Alcohol, drugs, overeten of ander verslavend gedrag kunnen daar tijdelijk iets aan doen. Niet als een bewuste keuze, maar als uitweg voor iets wat van binnen geen rust vindt. In deze blog lees je waarom hoogbegaafdheid en verslaving regelmatig samen voorkomen, wat hoogbegaafdheid betekent voor iemand die wil stoppen, en waarom discipline daarbij zelden de oplossing is.

Wat is hoogbegaafdheid eigenlijk?

Hoogbegaafdheid gaat meestal over veel meer dan alleen intelligentie. Veel hoogbegaafde mensen ervaren zichzelf ten opzichte van de omgeving als anders, intenser en sneller. Dat zie je terug in hoe ze denken, voelen, informatie verwerken en prikkels ervaren.

‍

Eigenschappen die regelmatig bij hoogbegaafdheid voorkomen:

• diep nadenken en snel verbanden zien
• sterke gevoeligheid en intens voelen
• perfectionisme en hoge lat voor zichzelf
• snel verveeld raken bij gebrek aan uitdaging
• overprikkeling door prikkels van binnen en buiten
• existentiële vragen en moeite met oppervlakkigheid

Sommige hoogbegaafde mensen voelen zich hierdoor al jong anders dan anderen. Alsof ze zich voortdurend moeten aanpassen om aansluiting te vinden. Dat kan zorgen voor innerlijke spanning, eenzaamheid of het gevoel nergens écht thuis te zijn. Natuurlijk raakt niet iedere hoogbegaafde verslaafd. Maar bepaalde eigenschappen die vaak bij hoogbegaafdheid voorkomen, kunnen iemand wel gevoeliger maken voor verslavend gedrag.

Waarom hoogbegaafde mensen gevoeliger kunnen zijn voor verslaving

Overprikkeling en de behoefte aan rust in je hoofd

Veel hoogbegaafde mensen ervaren een constante stroom aan gedachten, prikkels en analyses. Hun hoofd staat bijna altijd aan. Waar sommige mensen relatief makkelijk kunnen ontspannen, blijven hoogbegaafde mensen vaak nadenken, observeren en verwerken.

‍

Alcohol, drugs, eten of andere vormen van verdoving kunnen dan voelen als een tijdelijke pauze. Even minder denken, minder voelen. Even rust in je hoofd. Daardoor is drinken of drugs gebruiken niet alleen “lekker”, maar ook functioneel, en dat is precies waarom het zo hardnekkig kan worden.

Je anders of onbegrepen voelen

Sommige hoogbegaafde mensen voelen zich sociaal aangepast, maar innerlijk alleen. Ze missen diepgang, voelen zich onbegrepen of hebben moeite om écht verbinding te ervaren. Sommigen leren al jong om minder intens, minder gevoelig of minder uitgesproken te zijn. Dat kost vaak ongemerkt veel energie.

‍

Verdoving kan dan tijdelijk helpen om makkelijker contact te maken, spanning te verminderen en jezelf minder “anders” te voelen. Niet als keuze, maar als overlevingsstrategie.

Hoogbegaafd, hooggevoelig en de neiging tot zelfmedicatie

Hoogbegaafde mensen voelen vaak niet alleen meer plezier, maar ook meer onrust, frustratie, leegte of emotionele pijn. Verslavende middelen verdoven daardoor niet alleen problemen, maar soms ook intensiteit zelf. Niet zelden proberen mensen daarmee hun hooggevoeligheid dragelijker te maken, wat in de verslavingszorg zelfmedicatie wordt genoemd.

Leegte, zingevingsvragen en het gevoel van onvervuldheid

Diep nadenken over het leven is iets wat veel hoogbegaafden doen. Ze kunnen moeite hebben met oppervlakkigheid of het gevoel krijgen dat het leven vooral draait om werken, presteren en doorgaan. Dat kan zorgen voor gevoelens van leegte of vervreemding.

Denk aan gedachten als:

• “Is dit nou alles?”
• “Ik voel dat ik meer in me heb.”
• “Waarom voel ik me zo leeg terwijl het eigenlijk goed gaat?”
• “Ik haal geen echte voldoening uit mijn leven.”

Wanneer je dagelijkse leven niet aansluit op wat je van nature nodig hebt (zoals diepgang, uitdaging, autonomie of betekenis) ontstaat er innerlijke spanning. Alcohol, drugs of ander verslavend gedrag kunnen dan een manier worden om die frustratie tijdelijk te verdoven. Niet omdat je zwak bent, maar omdat er iets in jou geen uitweg vindt.

‍

Lees meer over verslavingsgevoeligheid in de blog Waarom ben ik verslavingsgevoelig.

Hoogbegaafd en verslaafd: waarom stoppen op discipline niet werkt

Veel hoogbegaafde mensen proberen hun gebruik eerst op controle op te lossen. Ze maken regels: alleen in het weekend, alleen twee glazen, vanaf maandag stoppen. Omdat ze analytisch en intelligent zijn, proberen ze het probleem met denken op te lossen: patronen herkennen, zichzelf verklaren, grip krijgen op hun gedrag. 

‍

Maar verslaving is vaak niet alleen een gedragsprobleem. Middelen hebben een functie gekregen: rust voelen, minder denken, emoties verdoven, spanning kwijtraken, leegte tijdelijk niet voelen. Zolang je die diepere functie niet begrijpt, blijf je vaak vechten tegen jezelf. Een deel van jou wil stoppen, terwijl een ander deel nog steeds verlangt naar wat alcohol, drugs of ander gedrag je oplevert.

‍

En juist daarom werkt stoppen op discipline voor veel hoogbegaafden uiteindelijk niet duurzaam. Niet omdat ze zwak zijn, maar omdat ze proberen iets los te laten dat van binnen nog steeds een belangrijke functie vervult.

Waarom het ‘waarom’ zo belangrijk is voor hoogbegaafde mensen

Veel hoogbegaafde mensen hebben behoefte aan diepgang, logica en betekenis. Ze willen begrijpen waarom ze iets doen. Niet alleen bij werk of relaties, maar ook bij stoppen met alcohol, drugs of ander verslavend gedrag.

‍

Wanneer je stopt op discipline alleen, leg je jezelf iets op: “Ik mag niet meer drinken.” “Ik moet sterker zijn.” Dat werkt soms even, zeker als je gemotiveerd bent. Maar vroeg of laat komt de vraag terug: waarom eigenlijk? Waarom zou je stoppen? Waarom zou je jezelf iets ontzeggen. Als je diep van binnen het gevoel hebt dat alcohol of drugs je nog steeds iets belangrijks opleveren (rust, verbinding, verdoving) dan ga je het stoppen op een gegeven moment simpelweg niet meer waard vinden. Het kost dan meer energie dan het oplevert.

‍

Pas wanneer je consequent begrijpt wáárom je gebruikt én waarom je werkelijk wilt stoppen, ontstaat ruimte voor echte verandering. Je stopt dan niet vanuit dwang of controle, maar omdat je steeds helderder voelt wat je werkelijk zoekt.

Waarom een autoritaire aanpak averechts werkt

Een autoritaire aanpak - zoals stoppen op discipline - betekent dat je jezelf regels oplegt en je daar vervolgens met brute kracht aan probeert te houden. Niet luisteren naar je gevoel, emoties of intuïtie, maar simpelweg gehoorzamen aan wat “moet”.

‍

Veel stop-methodes zijn op die manier ingericht: gewoon nee zeggen, gewoon volhouden, gewoon niet toegeven. Maar hoogbegaafde mensen functioneren juist niet goed op die manier. Hoe intelligenter, gevoeliger en bewuster iemand is, hoe moeilijker het vaak wordt om jezelf langdurig te onderdrukken terwijl je diep van binnen iets anders voelt.

‍

Wanneer een deel van jou nog steeds verlangt naar rust, verbinding of verdoving, blijf je innerlijk verdeeld. Dat kost enorm veel energie. Daardoor houden veel mensen het een tijd vol, maar raken ze het gevecht vroeg of laat moe. Niet omdat ze zwak zijn, maar omdat voortdurende zelfonderdrukking uiteindelijk niets oplost.

Hoogbegaafd verslaafd: waarom terugval niet betekent dat je zwak bent

Veel hoogbegaafde mensen schamen zich voor hun gebruik. Ze begrijpen niet waarom ze zichzelf niet “gewoon onder controle krijgen”. Juist omdat ze op andere gebieden vaak intelligent, analytisch of succesvol functioneren.

‍

Maar terugval betekent meestal niet dat je zwak bent. Vaak betekent het dat de innerlijke spanning nog steeds hoog is, dat alcohol of drugs nog steeds iets voor je oplossen, of dat je leven nog niet volledig aansluit op wat je diep van binnen nodig hebt.

‍

Slimme mensen kunnen hun gebruik soms jarenlang analyseren zonder werkelijk tot de kern te komen. Ze begrijpen rationeel waarom ze zouden moeten stoppen, maar voelen het nog niet van binnen. Daardoor ontstaat een vicieuze cirkel:

• je gebruikt om spanning of leegte te verdoven
• je voelt frustratie omdat je gebruikt
• je probeert jezelf harder te controleren
• de innerlijke strijd neemt toe
• de behoefte aan verdoving groeit opnieuw

Niet omdat je zwak bent, maar omdat er iets in jou aandacht vraagt dat niet opgelost wordt met discipline alleen.

Innerlijk vrij worden van alcohol of drugs als hoogbegaafde

Echt vrij worden van alcohol, drugs of andere verslavende middelen gaat dieper dan stoppen met het nemen ervan. Het gaat over begrijpen waarom je ernaar verlangt. Waarom je het nog nodig hebt. Wat je eigenlijk probeert te vinden.

‍

Veel hoogbegaafde mensen merken dat hun verlangen pas écht begint af te nemen wanneer hun leven steeds meer aansluit op wie ze werkelijk zijn en wat ze diep van binnen nodig hebben. Wanneer je minder tegen jezelf hoeft te vechten, meer rust ervaart van binnen en je leven meer diepgang, richting of betekenis krijgt, verandert ook langzaam de behoefte aan verdoving.

‍

Nuchter zijn voelt dan niet langer als iets wat je moet volhouden, maar steeds meer als iets wat passender begint te voelen. Innerlijke vrijheid ontstaat vaak niet door jezelf harder te controleren, maar juist door steeds eerlijker te worden over wat je werkelijk voelt, nodig hebt en verlangt van het leven.

‍

In de masterclass 'innerlijk vrij van alcohol, drugs of suiker' ontdek je hoe je niet alleen kunt stoppen met deze middelen, maar er uiteindelijk ook innerlijk vrij van kunt worden.

‍

‍

Duurt ±15 minuten | Directe te bekijken| Geen e-mail nodig

‍

Veelgestelde vragen over hoogbegaafdheid en verslaving

‍